Засгийн газрын ээлжит хуралдаан 2026 оны тавдугаар сарын 13-нд болж дараах асуудлуудыг хэлэлцэн шийдвэрлэлээ.

Монгол Улсад хиймэл оюунд суурилсан, эрчим хүчний хэмнэлттэй "Ногоон дата төв" байгуулах төслийг Цөлжилттэй тэмцэх тухай Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын суурь конвенцын оролцогч Талуудын 17 дугаар Бага хурал (СОР17)-д танилцуулахаар шийдвэрлэлээ.

Өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, дахин ашиглах зорилгоор өгөгдлийн эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх чиглэлээр арга хэмжээ авч ажиллахыг Цахим хөгжил, инновац, харилцаа холбооны сайд Ч.Номинд даалгав.

Монгол орны байгалийн сэргээгдэх эрчим хүчний нөөцөд түшиглэн хиймэл оюуны тооцоолуур бүхий "Ногоон дата төв"-ийг байгуулснаар олон улсын стандартад нийцсэн өгөгдлийн чөлөөт бүс бий болж, улмаар бус нутгийн дата хаб болон хөгжих боломжтой юм. 

Энэхүү төсөл нь Монгол Улсын урт, дунд хугацааны бодлогын баримт бичигт туссан их өгөгдлийн сан байгуулах, өгөгдлийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах зорилтуудыг бодит ажил хэрэг болгох суурь алхам болно.

Монгол Улсын Засгийн газрын хуралдаанаар Түлш, эрчим хүчний хараат байдлыг бууруулах, төвийн бүсийн цахилгаан эрчим хүчний өсөн нэмэгдэж буй хэрэглээг дотоодын сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрээр хангах, эрчим хүчний системийн тогтвортой ажиллагааг дэмжих зорилгоор “Түлш, эрчим хүчний хараат байдлыг бууруулах тухай тогтоол баталсан. Дээрх тогтоолын хүрээнд таван байршилд нарны цахилгаан станц болон батарей хуримтлуурын систем бүхий төслүүдийг хэрэгжүүлнэ.

-Говьсүмбэр аймаг, Сүмбэр сум 50 МВт нарны станц, 30 МВт / 100 МВт.ц батарей хуримтлуур 

-Дундговь аймаг, Сайнцагаан сум 50 МВт  нарны станц, 30 МВт / 100 МВт.ц батарей хуримтлуур 

-Булган аймаг, Орхон сум 50 МВт нарны станц, 30 МВт / 100 МВт.ц батарей хуримтлуур 

- Хэнтий аймаг, Хэрлэн сум 20 МВт нарны станц, 15 МВт / 40 МВт.ц батарей хуримтлуур 

- Өвөрхангай аймаг, Хархорин сум 50 МВт нарны станц, 30 МВт / 100 МВт.ц батарей хуримтлуур багтаж байгаа юм. 

Сэргээгдэх эрчим хүчний энэхүү бүтээн байгуулалтыг өвлийн оргил ачааллаас өмнө буюу энэ оны арван хоёрдугаар сарын 1-нээс өмнө  ашиглалтад оруулахаар төлөвлөсөн. Бүтээн байгуулалтыг улсын төсвөөс санхүүжүүлэхгүй бөгөөд үндэсний компаниуд, аж ахуйн нэгжүүдээ дэмжих хүрээнд Засгийн газар анх удаа Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт өрсөлдөөнт сонгон шалгаруулалт /аукцион/ зарласан. Сонгон шалгаруулалтыг нээлттэй, ил тод, цахимаар явуулна. Эрчим хүчний яам аукционы урилгыг вэбсайтдаа байршуулжээ. Бүртгэл нь ирэх сарын 15-нд хаагдана.

Ерөнхий сайд Н.Учрал Эрчим хүчний яамны холбогдох албан тушаалтнуудтай уулзаж, Засгийн газрын тогтоолоор өгсөн үүрэг даалгаврын биелэлтийн явцтай танилцаж, сэргээгдэх эрчим хүчний асар их нөөцтэй улсын хувьд боломжоо ашиглах ёстой. Нарны станцуудыг төлөвлөсөн хугацаанд ашиглалтад оруулахад анхаарч ажиллахыг даалгав.

Эрчим хүчний сайд Б.Найдалаа Азийн хөгжлийн банкны Монгол Улс дахь суурин төлөөлөгчийн газрын Үйл ажиллагаа эрхэлсэн дарга Чандра Мохан Арораг хүлээн авч уулзлаа.

Уулзалтын эхэнд тус банктай хамтран хэрэгжүүлж буй эрчим хүчний төслүүдийн талаар хэлэлцэв. Тухайлбал, Азийн хөгжлийн банктай (АХБ) хамтран өрсөлдөөнт сонгон шалгаруулалтаар хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн нар, салхин цахилгаан станцын төслийн талаар ярилцлаа. Ийм төслүүд хэрэгжүүлснээр бүс нутгийн эрчим хүчний хангамжийн найдвартай байдал дээшилж, сэргээгдэх эх үүсвэрийн эзлэх хувь хэмжээ нэмэгдэхийн сацуу нэгдсэн сүлжээнд нийлүүлэх цахилгааны үнийг бууруулж, сүлжээний найдвартай, тогтвортой ажиллагааг сайжруулах ач холбогдолтой юм.

Түүнчлэн “Төвийн бүсийн нэгдсэн сүлжээнд ажиллах ус хуримтлуурт усан цахилгаан станц” төслийн талаар мэдээлэл солилцов.

Манай улсын эрчим хүчний хэрэглээ жилд дунджаар 7-8 хувь, оргил ачаалал жил бүр 100 МВт-аар нэмэгдэж байгаа учраас эрэлтийг бүрэн хангах боломжгүйд хүрээд буй. Нөгөөтээгүүр, эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээг горим ажиллагааны хувьд тогтвортой, өөрийгөө зохицуулах чадвартай болгох нь тулгамдсан асуудал болж байна. Иймээс импортын эрчим хүчийг багасгах, сэргээгдэх эх үүсвэрүүдийн хэлбэлзлийг тохируулах, эрчим хүчний үйлдвэрлэл, хэрэглээний балансыг тогтворжуулах зорилгоор ус хуримтлуурт УЦС болон Монгол Улсын дотоодын урсгалтай голуудад бага, дунд чадлын УЦС барих ажлыг үе шаттай зохион байгуулахаар төлөвлөн ажиллаж байна. Нарийвчилсан үнэлгээгээр УЦС барих хамгийн оновчтой байршлыг тодорхойлсон бөгөөд ТЭЗҮ боловсруулах болон төслийн байршил сонгоход АХБ-ны зөвлөхүүдтэй хамтран ажилласан юм.

Төвийн бүсийн эрчим хүчний системд 100 МВт-аас дээш хүчин чадалтай ус хуримтлуурт УЦС баривал урьдчилсан тооцсоноор 150-200 МВт-ын суурилагдсан хүчин чадалтай нар, салхины эх үүсвэрийг шинээр байгуулах боломж бүрдэнэ. Засгийн газрын тогтоолоор төслийн барилга байгууламж барих газрыг улсын тусгай хэрэгцээнд аваад байна. Уг төслийн санхүүжилтийн хэлбэрийг шийдвэрлэхээр ярилцаж байгаагаа АХБ-ныхан хэлж байлаа.

Мөн “Эрчим хүчний ухаалаг системийг хөгжүүлэх” төсөл хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Манай улсад эрчим хүчний дамжуулалт, түгээлтийн алдагдал дунджаар 15 хувь байгаа нь бусад орныхтой харьцуулахад өндөр. Уг төслийн ТЭЗҮ-ийг Эрчим хүчний яамны захиалгаар АХБ-ны техник туслалцааны хөрөнгөөр ХБНГУ-ын компаниуд гүйцэтгэсэн. Тус банкнаас санхүүжилт олгох эл төслийг хэрэгжүүлснээр Монгол Улсын нийт цахилгаан дамжуулах, түгээх сүлжээний дэд бүтцийн хяналт, удирдлагын системийг шинэчлэх юм.

Эдгээр болон бусад төслийг хэрэгжүүлэхэд салбарын яам дэмжинэ гэдэгт итгэлтэй байгаагаа Чандра Мохан Арора илэрхийлээд, цаашид илүү өргөн хүрээнд хамтран ажиллана гэдгээ онцлов. Мөн тэрбээр АХБ-ны Манила дахь төв оффист ажилладаг эрчим хүчний мэргэжилтнүүд Монголд байнга ирдэг тул мэдээлэл, туршлага солилцох боломжтой гэж байлаа. Сайд Б.Найдалаа “Та бүхний жинтэй дэмжлэгэд бид баяртай байдаг” хэмээн тодотгоод, эрчим хүчний ногоон шилжилтийн стратегийг ойрын хугацаанд батлахаар төлөвлөж байгаа болон шинэчлэлийн хүрээнд хийж эхэлсэн ажлууд, баримтлах бодлогынхоо талаар мэдээлэл өгсөн юм гэж Эрчим хүчний яамнаас мэдээллээ.