Бидэнтэй нэгдэх

Урлаг спорт

Г.Агааноров: “ABU Робокон” тэмцээнийг Монголд зохион байгуулснаар 16 орны төв телевизээр эх орноо сурталчилна

Огноо:

,

“ABU Robocon–2019 Mongolia” олон улсын төслийн Ерөнхий продюсер Гэрэлийн Агааноровтой ярилцлаа. Тэрбээр 2004 оноос “ABU Robocon” олон улсын роботын тэмцээнтэй холбогдож, өнөөг хүртэл сэтгэл зүрхээ зориулан ажиллаж байна. Түүнтэй Монголын үндэсний олон нийтийн радио, телевиз болон Ази, Номхон далайнбүсийн орнуудын өргөн нэвтрүүлгийн холбоо (ABU) Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн ивээл дор Монголд анх удаа хамтран зохион байгуулж буй 18 дахь удаагийн “ABU Robocon–2019 Mongolia” тэмцээний талаар сонирхолтой яриа өрнүүллээ.

Энэ сарын 25-нд “Буянт-Ухаа” спортын ордонд болох энэхүү тэмцээнийг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам, Худалдаа хөгжлийн банк, “Оюу толгой” ХХК, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ, “Эрдэнэс Таван толгой”, Монголын иргэний агаарын тээвэр (МИАТ)ХК дэмжин оролцож байгаа юм.

УЛС, ЭХ ОРНЫ ХӨГЖЛИЙГ ИНЖЕНЕРҮҮД НУРУУНДАА ҮҮРДЭГ

-Та манай уншигчдад “ABU Робокон” олон улсын роботын тэмцээний үүх түүх, ач холбогдлын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөөч?

-“Робокон” тэмцээн Япон улсаас үүсэлтэй. Японы үндэсний аварга шалгаруулах “Робокон” роботын тэмцээн энэ жил 32 дахь удаагаа зохион байгуулагдсан. Анх зөвхөн тухайн орны үндэсний тэмцээн байсан бол хожим Ази, Номхон далайн өргөн нэвтрүүлгийн холбоо (ABU)-гоор дамжин, Ази, номхон далайн бүсийн орнуудын тэмцээн болсон түүхтэй. Монголын үндэсний олон нийтийн радио, телевиз, Ази номхон далайн өргөн нэвтрүүлгийн холбоо (ABU)-ны гишүүн телевиз. Энэ хүрээнд тус холбооноос зохион байгуулдаг “Робокон” тэмцээнд Монгол Улсын баг 2002 оноос оролцож эхэлсэн. Манай улсын багийн гаргасан хамгийн дээд амжилт нь 2004 онд дэд байр эзэлсэн. Үүнээс гадна Монголын оролцогчид жил бүр ивээн тэтгэгч байгууллагын цом, шагнал авч байлаа. Би улс, эх орны хөгжлийг инженерүүд нуруундаа үүрдэг гэж боддог. “Робокон” бол инженер, технологийн чиглэлээр суралцаж буй оюутан, залуусын хичээлийн танхимаар олж авсан мэдлэгийг практик дээр туршдаг хамгийн том тэмцээн.

Инженерчлэлийн барилга байгууламж, технологийн хөгжлөөрөө Япон улс дэлхийд тэргүүн эгнээнд явж байна. Тэгэхээр энэ тэмцээнийг эх орондоо зохион байгуулснаар Монгол Улсын хөгжилд мэдэгдэхүйц том хувь нэмэр орох болно. МҮОНРТ 2002 онд “Робокон” үндэсний аварга шалгаруулах тэмцээнийг өөрийн оронд зохион байгуулснаас хойш 17 жил өнгөрч. Энэ хугацаанд давхардсан тоогоор 6000 гаруй оюутан, залуус “Робокон” тэмцээнээр дамжиж, ажил амьдралын гараагаа эхлүүлжээ. Япон, БНСУ зэрэг технологийн хөгжил дэвшлээрээ дээгүүрт орж буй орны компаниуд ажилтан сонгон шалгаруулж авахдаа “Робокон”-ы оролцогчдыг эхэнд эрэмбэлдэг. Учир нь энэ тэмцээн оюутнуудад бүтээлч сэтгэхүй, багаар ажиллах, ачаалал даах чадвар, цаг барих зэрэг олон сайн дадал суулгадаг. Мөн оюутнуудын хувьд багшийн тусламжийг харж, хүлээлгүй өөрсдөө шийдвэр гаргах, оролдох, зохион бүтээх гэх мэт олон чадвар, чадамжаа өсгөнө.

Мөн “ABU Робокон” тэмцээн Япон, Вьетнамд тус бүр гурав, Тайландад хоёр, БНХАУ, Хонконг, Малайзад нэг удаа болсон. Ирэх 2020 онд Фижи улсад, 2021 онд БНХАУ-ын Бээжин хотод болно. Монгол Улсад анх удаа болж буй “ABU Робокон” тэмцээнд Монгол, Япон, БНХАУ, Казахстан, Энэтхэг, Египет, Индонез, Пакистан, Шри Ланка, Малайз, Непал, Тайланд, Вьетнам, Камбож, Фижи, Хонконг гэсэн 16 орны 17 баг өрсөлдөнө. Монгол Улс зохион байгуулагч орон тул давуу эрхээрээ хоёр баг өрсөлдүүлж байна.

-Зохион байгуулагч орны давуу талуудыг нэрлээч?

-“ABU Робокон” олон улсын роботын тэмцээн зохион байгуулагч орон Ази, Номхон далайн бүсийн орнуудын өргөн нэвтрүүлгийн холбоо (ABU)-ны гишүүн олон нийтийн телевизүүдээр дамжуулан өөрийн улсаа сурталчилдаг. Тухайлбал, тэмцээнээр дамжуулж, түүх соёл, өв уламжлалаа сурталчлах юм. Тиймээс инженер технологийн “АСЕМ” гэж нэрлэж ч болно. Тэгэхээр энэ тэмцээнийг эх орондоо зохион байгуулж байгаа нь нэг сая жуулчин хүлээж авах төрийн бодлоготой уялдаж байна. Вьетнам улс “ABU Робокон” тэмцээнийг гурван удаа зохион байгуулсан. Эхний жил Ханой хотод, дараа нь өөр хоёр хотод болсон.

Вьетнам “ABU Робокон”-оор дамжуулж аялал жуулчлалын болон өөр бусад салбарынхаа маркетингийг хийж байгаа нь ажиглагдсан. Тэгэхээр “ABU Робокон” тэмцээнийг эх орондоо зохион байгуулснаар улс орноо сурталчлах, өөрийн орны инженер технологийн хөгжлөө олон улсад таниулах, Ази, номхон далайн бүсийн иргэдэд харуулах зэрэг маш олон давуу талтай.

Сүүлийн жилүүдэд “Робокон” тэмцээнд оролцсон оюутнууд бүгд Японд мэргэжил дээшлүүлж, зарим нь мэргэжлийнхээ дагуу ажиллаж байна. Монголоос Япон Улсад мянган инженер сургаж бэлтгэх зорилготой “Инженер, технологийн дээд боловсрол” төсөл дөрөв дэх жилдээ амжилттай хэрэгжиж байна. Япон улс Монголоос инженер бэлдэж байгаа нь тодорхой хэмжээнд “Робокон” тэмцээний үр дүн гэж бид үздэг.

-Монголд зохион байгуулагдаж буй “ABU Робокон” тэмцээн өмнөх жилүүдээс юугаараа онцлог вэ?

-Энэ жилийн тэмцээний онцлог нь монголчууд өөрсдөө дүрмээ зохиосон. “ABU Робокон” тэмцээний 18 жилийн түүхэнд дөрвөн хөлтэй робот бүтээх даалгавар байгаагүй. Дөрвөн хөлт робот бүтээх даалгавар анх удаа өгөхөд оролцогчид нэлээд гайхсан. Үүнээс гадна оролцогч багийн роботууд Монголын газар зүй, цаг уурын бүсчлэлийг харуулсан говь, хангай, тал хээр, уулын бүсэд түүх соёл, ёс заншилтай уялдсан даалгавар биелүүлнэ. Нэг зүйлийг хэлэхэд монголчууд XIII зуунд дэлхийн анхны паспорт гэх хэлж болох гэрэгэг хэрэглэж эхэлсэн. Үүнийг илтгэсэн гэрэгэ дамжуулах мөн Монголын уламжлалт наадгай болох шагай хаях даалгавар бий. Улмаар 50-аас дээш оноо авсан тохиолдолд, хангайн бүсээс уулын бүс рүү нэвтрэн орж, гэрэгэг нэг метрийн өндөрт өргөснөөр өрсөлдөгч багаа цэвэр ялах даалгавар оруулж өгсөн. Зохион байгуулагч орноос шалтгаалж жил бүр тэмцээний дүрэм өөрчлөгддөг ч оногдсон хугацаа буюу гурван минут хэвээрээ байдаг.

“ABU РОБОКОН” ТЭМЦЭЭНИЙ ҮР ДҮН РОБОТЫН НАЙДВАРТАЙ АЖИЛЛАГАА, ОРОЛЦОГЧ ОЮУТНУУДЫН ХЭР СЭРГЭЛЭН, ЦОГ ЗОЛБООТОЙ БАЙХААС ШАЛТГААЛДАГ

-Тэмцээн эхлэхэд цөөхөн хоног үлдлээ. Бэлтгэл ажил хэдэн хувь хангагдсан бэ?

-Энэ сарын 21-23-ны хооронд оролцогч багууд буюу нийт 400 орчим тамирчин Монгол Улсад газардана. Мөн тэмцээнд оролцогч бусад 15 орны олон нийтийн телевизийн уран бүтээлч, ажилтнууд ирнэ. Бидэнд бүртгэгдээгүй маш олон тооны хөгжөөн дэмжигч өөрийн сургуулийн болон улсынхаа багийг дэмжихээр ирж байгаа. Бэлтгэл ажил 90 орчим хувьтай явж байна. Үлдсэн хугацаанд тэмцээн болох “Буянт-Ухаа” спортын ордонд тайз засах, гадаах орчинд дэмжигч болон ивээн тэтгэгч байгууллагын асар барих ажил хийгдэнэ.

“ABU Робокон-2019” тэмцээн ирэх ням гарагт буюу энэ сарын 25-ны 12:00 цагт эхэлнэ. МҮОНРТ-ийн нэгдүгээр суваг, “MNB world” сувгаар эх орон даяар шууд дамжуулан үзүүлэхээс гадна Японы NHK телевизийн сошиал хаягаар олон улсад шууд дамжуулна. Үүнээс гадна 15 орны олон нийтийн телевизүүд цуврал нэвтрүүлэг бэлтгэж өөрийн орны үзэгчиддээ хүргэдэг уламжлалтай.  

Тэмцээний үеэр зохион байгуулагч буюу Монгол Улсаас хоёр шүүгч ажиллана. “Робокон” тэмцээнийг санаачлагч Японы их сургуулийн доктор Масаши Шимизү (80 гаруй настай эрдэмтэн), өнгөрсөн жилийн зохион байгуулагч орны болон ирэх жилийн зохион байгуулагч Фижигээс тус бүр нэг шүүгч томилогдсон. Харин талбайд Монголоос ес, санаачлагч болон өмнөх, дараагийн зохион байгуулагч орноос тус бүр нэг гээд нийт 12 шүүгч ажиллах юм.

Ази, Номхон далайн өргөн нэвтрүүлгийн холбоо (ABU), Монголын үндэсний олон нийтийн радио, телевиз Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн ивээл дор Монголд анх удаа зохион байгуулж буй “ABU Робокон” олон улсын роботын тэмцээнийг Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам, “Оюу толгой” ХХК, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ, “Эрдэнэс Таван толгой”, Монголын иргэний агаарын тээвэр (МИАТ) ХК, Худалдаа хөгжлийн банк зэрэг байгууллага дэмжин ажиллаж байна. Үүнээс гадна Японы технологийн хөгжлөөрөө тэргүүлэгч “Toyota”, “Panasonik”, “Mabuchi motor” зэрэг зургаан компани жил бүр ивээн тэтгэгчээр оролцдог. Мөн тэмцээн болох өдөр “Буянт ухаа” спортын ордны гадаах талбайд ивээн тэтгэгч байгууллагуудын шинэ технологийн үзэсгэлэн нээгдэнэ. Тэгэхээр үзэгчид тэмцээний хажуугаар дээр нэр дурдсан Монголын болон гадаадын шилдэг компаниудын бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, шинэ технологитой танилцах боломжтой. 

-Зохион байгуулалтын багт нийт хэдэн ажилтан, уран бүтээлч ажиллах вэ?

-“ABU Робокон” тэмцээнийг эх орондоо зохион байгуулах ажил анх Ц.Оюундарь захирлын үед яригдсан. Хоёр жилийн өмнө албан ёсоор зохион байгуулах эрхээ авч, тэмцээний дүрэм, журмаа боловсруулаад өнгөрсөн жилийн наймдугаар сард тэмцээний тугийг МҮОНРТ-ийн Ерөнхий захирал Л.Нинжжамц тэргүүтэй баг хүлээж авсан. Тэгэхээр нийтдээ хоёр жил гаруй хугацаанд бэлтгэл ажлаа хангасан гэсэн үг. Харин өнгөрсөн дөрөвдүгээр сараас зохион байгуулах ажил эхэлсэн. Ажлын хэсэгт 20 гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй баг ажиллаж байна. Үүн дээр 30 орчим инженер, техникийн уран бүтээлчийн баг, 70 гаруй оюутан, залуусын бүрэлдэхүүнтэй сайн дурын баг ажиллаж байгаа. Мөн NHK телевиз болон, ABU-ны 30 орчим хүний бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгчдийг оролцуулахаар ажлын хэсэг 250-300 хүний бүрэлдэхүүнтэй.

-“ABU Робокон – 2019” олон улсын төслийн хөтөлбөрт тэмцээнээс гадна ямар арга хэмжээнүүд багтсан бэ?

-“ABU Робокон-2019” тэмцээний үйл ажиллагаа энэ сарын 23-наас эхэлж байгаа. Ирэх баасан гарагт буюу 23-нд “Холидэй Инн” зочид буудлын хурлын танхимд “ABU Робокон-2019” олон улсын роботын тэмцээний хэвлэлийн хурал болно. Маргааш нь буюу 24-нд оролцогч багууд “Буянт-Ухаа” спортын ордонд роботуудаа угсарч, хуваарийн дагуу ижил тэгш хугацаанд туршина. Мөн техникийн зөвлөгөөний хурал болно.

Ийн “ABU Робокон-2019” тэмцээний нээлт энэ ням гарагт буюу 25-ны 12:00 цагт эхэлнэ. Үндэсний урлагийн их театрын уран бүтээлчид, соёлын тэргүүний ажилтан, дуучин,  Ука (Д.Уламбаяр), “Чоно” хамтлаг, “Aim4R” продакшн тэргүүтэй рок, поп, хип хоп урлагийн одууд нээлт болон тэмцээний дундуур уран бүтээлээ үзэгчдэд хүргэх юм. Тэмцээний төгсгөлд Гран-при шагналын эзэн буюу ялагч багийг болон хоёр дэд байр, шилдэг санаа, инженерчлэл, дизайнтай багийг тодруулахаас гадна жил бүр ивээн тэтгэдэг зургаан компанийн нэрэмжит цом, шагнал гардуулна.

Ирэх даваа гарагт буюу 26-нд “ABU Робокон-2019” тэмцээний дүгнэлтийн хурал, хэлэлцүүлэг болно. Үүний дараа продюсерууд хуралдаж ирэх жил зохион байгуулагдах “ABU Робокон-2020” олон улсын роботын тэмцээний дүрэмтэй танилцахаар төлөвлөсөн. Мөн тэмцээний дараа оролцсон бүх баг болон зочид төлөөлөгчдөд монгол орноо танилцуулах аялал болно.

МОНГОЛЫН БАГУУД ЦЭВЭР ЯЛАЛТ БАЙГУУЛАХ ХУГАЦААГАА ИЛҮҮ БОГИНОСГОХ ХЭРЭГТЭЙ

-“ABU Робокон” олон улсын маш том, нэр хүндтэй тэмцээн. Зохион байгуулалтын ажилд ямар нэгэн саад, бэрхшээл тулгарсан уу?

-Ази, Номхон далайн өргөн нэвтрүүлгийн холбоо (ABU)-ноос зохион байгуулагч баг хамт олонд тогтмол заавар, зөвлөгөө өгч байсан. Уг зааврын дагуу бэлтгэл ажил хангагдсан учир саад, бэрхшээл байгаагүй гэж хэлэхэд болно. Материаллаг баазын талаасаа ч асуудал гараагүй. Өнгөрсөн хугацаанд ABU болон NHK телевизийн ажлын хэсэг Монголд дөрвөн удаа ирж ажилласан.

-Эх орноо төлөөлж оролцох хоёр багийн бэлтгэл хэр хангагдсан бэ?

-“Робокон-2019” үндэсний аварга шалгаруулах тэмцээн өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард болж, ШУТИС-ийн Мэдээлэл, холбооны технологийн сургуулийн баг эхний хоёр байрт орсон. Энэ жил ШУТИС үүсгэн байгуулагдсаны 60 жилийн ой тохиож байгаа. Энэ ойн босгон дээр тус сургуулийн хоёр баг эх орноо төлөөлөн олон улсын роботын тэмцээнд өрсөлдөж байгаа нь түүхэн үйл явдал гэж ойлгож байна.

Дээрх хоёр багийн хувьд өнгөрсөн хугацаанд роботоо туршиж, засах, сэлбэх, дахин угсрах зэрэг шаардлагатай бэлтгэл ажлаа бүрэн хангасан. Өнгөрсөн сарын 25-нд бүх улсын баг роботоо баглаж, лацдаад тэмцээн зохион байгуулагчдад буюу Монгол руу илгээсэн байгаа. Энэ дүрэм Монголын хоёр багт ч мөн адил үйлчилсэн.

Манай хоёр багийн хувьд үндэсний аварга шалгаруулах тэмцээнд үзүүлсэн цэвэр ялалтын хугацаагаа илүү богиносгох тал дээр хичээж ажиллана гэдгээ хэлж байсан. Энэ ажил үр дүнд хүрсэн байх гэж бодож байна. Монголын Улсын хоёр баг хоёулаа цэвэр ялалт байгуулж чадаж байгаа. Хамгийн гол нь цэвэр ялалт хийх хугацаагаа илүү богиносгох хэрэгтэй.

-Таны бодлоор аль орны баг хамгийн хүчтэй өрсөлдөөн үзүүлэх вэ?

-“ABU Робокон-2019” тэмцээнд Вьетнам зургаа, Япон, Хятадын баг гурван удаа түрүүлсэн. Эн гурван багийн хооронд маш хүчтэй өрсөлдөөн өрнөх байх. Робот бол техник. Тиймдээ ч үндэсний тэмцээн болон туршилтын хугацаанд маш сайн ажиллаж байсан робот тэмцээний үеэр гацах тохиолдол байдаг. Тэмцээний үр дүн роботын найдвартай ажиллагаа, оролцогч оюутнуудын хэр сэргэлэн, цог золбоотой байхаас шалтгаалдаг. Өнгөрсөн жил Вьетнамд зохион байгуулагдсан “ABU Робокон” тэмцээнд Японы үндэсний тэмцээний ялагч болсон супер роботууд ирсэн ч тэмцээний үеэр саатал гарч хоёр минут орчим хугацаанд гацсан. Тухайн үед оролцогчид шуурхай арга хэмжээ авч, роботоо засаад үлдсэн 30 секундийн хугацаанд цэвэр ялалт байгуулсан. Энэ мэт асуудал гардаг. Мөн оюутнууд тэмцээний үеэр сандарснаасаа болж буруу товчлуур дарах, үүнээс үүдэж саатал үүсэх, алдаа гаргах тохиолдол бий. БНХАУ, Вьетнам, Японы багийн роботын хөгжил бусад орны оролцогчдоос түрүүлж яваа. Энэ гурван баг дугуйтай роботын төгс шийдлийг аль хэдийн олчихсон. Тиймээс оролцогчид дугуйтай роботын хөгжлийг хэдийн туйлд нь хүргэчихсэн учир “ABU Робокон-2019” тэмцээнийг зохион байгуулагчдын зүгээс дараагийн шат нь алхдаг робот юм байна гэж үзсэн юм. Тиймдээ ч Монгол орноо таниулах, сурталчлах зорилгоор морийг бэлгэдэж, хоёрдугаарт “ABU Робокон” тэмцээнд технологийн хөгжлийн шинэ хуудсыг нээе гэдэг үүднээс дөрвөн хөлтэй робот бүтээх даалгавар, энэ даалгаварт уялдсан дүрэм боловсруулсан.

-Сүүлийн асуултыг танд үлдээе.

-“ABU Робокон-2019” олон улсын роботын тэмцээн энэ ням гарагт “Буянт-Ухаа” спортын ордонд 12:00 цагт эхэлнэ. Үзэгч, олон нийт хүн бүрт нээлттэй, ямар нэгэн үнэ төлбөргүй. Хүүхэд тань техник технологид дуртай, сонирхолтой бол эцэг, эхчүүд “ABU Робокон-2019” олон улсын роботын тэмцээнийг хүүхдэдээ заавал үзүүлээрэй.

Мөн инженер болох гэж суралцаж буй оюутан залуус, үе үеийн “Робокон” тэмцээний оролцогч, үзэгч, дэмжигчид, робот сонирхдог, бүтээлч сэтгэхүйг дэмждэг хүн бүхнийг ирж, технологийн хөгжилтэй танилцаарай, Монгол Улсын багаа дэмжээрэй гэж урьж байна. Гадны орнуудад зохион байгуулагдсан “ABU Робокон” тэмцээнийг үзэж, сонирхож байхад тухайн орнуудад хөгжөөн дэмжигчдээс гадна эцэг, эхчүүд үр хүүхдүүдээ дагуулан зорьж очиж үздэг юм билээ. Мөн үзэгч, хөгжөөн дэмжигчид техник технологийн аялал хийж, шинэ технологиудтай танилцахын хажуугаар нэг өдрийг гэр бүлээрээ дурсамжтай өнгөрүүлж, амардаг.

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа

Сэтгэгдэл

Урлаг спорт

Б.Мягмарсүрэн: Ард түмэндээ сайхан тоглолт үзүүлэхээр ирлээ

Огноо:

,

МУСТА, блюз хатагтай, дуучин Б.Мягмарсүрэн соёл урлагийн өлгий Франц улсын дуурийн дуучин Лирисса Тосканеллитэй хамтран “Франц Италийн романтик бүсгүйчүүд” сонгодог тоглолтоо толилуулах гэж байна. УДБЭТ-ын тайзнаа энэ сарын 30-нд болох тоглолтынх нь талаар түүнтэй ярилцлаа.

-Таны “Үүр шөнийн оддоос асуугаарай”, “Рондо”, “Сайхан чамдаа” зэрэг олон сайхан поп дууг сонсох дуртай. Та олон жил гадаадад амьдарч байна. Эх орондоо ирсэн төдийгүй сонгодог тоглолт үзүүлэх болсон тухай мэдээ сонсоод илүү их сонирхол татлаа?

-Би 1997 онд СУИС-ийг дуурийн дуулаач мэргэжлээр Д.Дашиймаа багшийн удирдлага дор төгссөн. Түүнээс хойш дуурь дуулж чадаагүй л дээ. Оюутан байхдаа хөгжмийн зохиолч Б.Шарав гуайн “Солонго” романсаар нэрлэсэн тоглолт, мөн “Arie Antiche” гээд Монте Вердийн үеийн ари ариеттагаар тоглолт хийж байлаа. Би олон жил гадаадад амьдарч байна. 2012 онд ханийгаа алдаад сэтгэл санаа хүнд байх үедээ Парисын Олон Улсын Хөгжмийн консерваторид орж суралцсан л даа.  “Үүр шөнийн оддоос асуугаарай”, “Баярлалаа”, “Рондо”, “Сайхан чамдаа” зэрэг өөрийнхөө дуунуудыг дуулаад байхад  сэтгэл хөнгөрдөггүй тийм үе байсан л даа. Дуурь гэдэг бол мэргэжлийн том урлаг. Би энэ урлагт Д.Дашиймаа багш болон Хөдөлмөрийн баатар Г.Хайдав багштайгаа хичээллэж байх үеэсээ гүн гүнзгий дурласан. Дуурийн урлагийн баатарлаг, өөдрөг гэгээлэг, аливаа зүйлд бууж өгдөггүй тэр хүчирхэг эмэгтэйчүүдийн дүр, тэдний дуулж байгаа өгүүлэмж нь сэтгэлд их хүч өгдөг. 2014 онд би Парисын хөгжмийн дээд сургуулийн Лирисса Тосканелли багштайгаа учирсан. Багаасаа балетаар хичээллэсэн, төгөлдөр хуурч мэргэжилтэй, дуулах урлагийн хичээлийн шилдэг багш юм. Анх энэ багш дээрээ очихдоо би амьдралын хүнд цохилтоос болоод их өөрчлөгдсөн байсан. Сургуульд сурсан зүйлээ бараг  мартсан байсан л даа. Тэгээд багштайгаа хичээллэж эхэлсэн. Мэдээж эзэмшсэн мэргэжил маань учраас аажмаар сэргэсэн. Сэтгэл зүрх маань ахин шинээр булгилж, энэ урлагт дахин дурласан.

-Франц багштайгаа хамтарч тоглох санаа хэзээ төрөв?

-Их олон сайхан бүтээл дуулж сурлаа. Нэг том бүтээлийн ард гарна гэдэг нэг том даваа давлаа л гэсэн үг шүү дээ.  Дан Аve Maria-гаар тоглолт хийж байлаа. Ингээд нэг өдөр Лириссад хамт тоглох санал тавихад зөвшөөрсөн. Ийм мундаг дуучин зөвшөөрөхөд нь үнэхээр баярласан. Багш маань тоглолтын хөтөлбөр бэлтгээд надад авчирч өгсөн. Үнэхээр сайхан хөтөлбөр байсан л даа. Би маш  их сүрдсэн, бас айсан. Сүүлдээ багшдаа дэмий ч санал тавьж дээ, ийм том аринуудыг би яаж чадах юм бэ гэж бодох үе ч байлаа. Гэтэл хүн сурдаг юм байна. Хүний эзэмшсэн мэргэжил хүнээс хэзээ ч алга болдоггүй юм байна. Манай Монголд залуучууд л тайзан дээр гардаг. Тайз бол ерөөсөө залуусынх гэсэн нэг тийм ойлголт ч байдаг юм шиг санагддаг юм л даа. Харин Европт өөр. Эсрэгээрээ гэж ч болно. Тэнд 40, 50, 60 нас хүрсэн улсуудыг ид дуулах үедээ байна гэж үздэг. Тиймээс европт, тэр дундаа Парист олон жил амьдарсан хүн болоод тэр үү миний сэтгэл зүрх дуулах хүсэл тэмүүллээр амархан хөглөгдсөн. Дотор минь хаа нэгтэй нуугдаж, намайг барьж байсан хүлээснээс гарч, ахин суралцсан. Тэр бүхнээсээ дээжлэн ард түмэндээ үзүүлэхээр боллоо. 

- Хөтөлбөрөөсөө сонирхуулж болох уу?

-Франц болон итали хэлээр дуулна. Тоглолт маань Франц, Италийн сонгодог урлаг, тэр дундаа дуурийн алдартай ари болон хоршлоос бүрдэж байгаа юм. Мөн Jacques Offenbach, Georged Bizet, Saint-Saens, Charles Gounod, Hector Berlioz, Guiseppe Verdi, Vincenzo Bellini, Gaetano Donezetti нарын суут хөгжмийн зохиолчдын бүтээлээс дуулна. Монголын сонгодог урлагийн түүхэнд Францаас мэргэжлийн сопран ирж байгаа нь анхных байж магадгүй.  Тэгээд хамгийн сайхан нь эх хэлээр нь сонсох нь байна шүү. Энэ урлагийн хөгжилд оруулж байгаа миний өчүүхэн хувь нэмэр гэж бодож байна. Мэргэжлийн дуучин болох гэж байгаа бүхэнд “Мастер класс“-ын сургалт үнэ төлбөргүй явуулна. Энэ хичээл их үнэтэй байдаг. Би багшаасаа манай оюутнуудад хичээл явуулаач ээ гэж гуйсан юм. СУИС болон Монгол Улсын консерваторийн удирдлагууд их сайхан хүлээж авсан. Энэ их сайхан боломж шүү.

-Та ер нь 10-аад удаа бие даасан тоглолт хийсэн байх. Бүр “Сюрприз барьж ханахгүй юм аа” гэсэн үг ч тэр үед гарч байсан?

-Баярлалаа, тэгж хэлдэг улс байдаг. Поп, блюз дуулж байгаад “Хөөрхөн халиун” гэж дуулаад клип хийсэн чинь “ямар стиль жанр вэ, ёстой гоё байна” гэж байх жишээтэй. Түүний дараа 2009 онд хүүхдэд зориулан “Маамуу нааш ир”, “Бөөн баяр” гэдэг хоёр цомог гаргасан. “Бөөн баяр” цомог манай Түмээгийн /нэрт яруу найрагч, МУСГЗ Загдын Түмэнжаргал/ хүүхдэд зориулсан үе үеийнхний дуулах дуртай шилдэг  дуунуудаас  бүрдсэн. Түүнээс хойш дорвитой тоглолт хийлгүй байж байгаад  “Франц Италийн романтик бүсгүйчүүд” тоглолтоо хийх гэж байна. Сэтгэл их догдолж байна. Уран бүтээлийн аз жаргалаа эдлэх гээд байна л даа.

-Францад амьдраад нэлээн удлаа. Франц орон, ард түмэн, соёлын харилцаанд нь дассан байх. Ер нь франц уран бүтээлчидтэй хамтран ажиллахад ямар онцлог байдаг вэ?

-Өнгөрсөн жил Түмээгийнхээ 65 насны ойг тохиолдуулан франц хөгжимчидтэй ирсэн л дээ. Тэд цагаа сайн барьдаг, стиль жанраа ягштал барьж, бие биенээ хүндэлдэг, зохион байгуулалт сайтай хамтран ажиллахад сайхан байдаг. Гэхдээ монгол орчинд өсөөгүй, монгол дууг байнга сонсож байгаагүй хүмүүс монгол дууг тоглоход амаргүй ч мэргэжлийн хувьд сайн тоглосон. Франц уран бүтээлчидтэй хамтран ажиллахад урамтай байдаг.

-Монгол дуучны уран бүтээлийг францчууд хэр хүлээн авдаг вэ?

-Сайхан хүлээж авдаг. Тэдний чих бэлтгэгдсэн байдаг. Би захиалагчийн хүсэлтээр поп, ардын дуу дуулахаас гадна хүүхдэд зориулсан тоглолт хийнэ гэхчлэн олон төрөлд хувирдаг. Монгол ардын дуу сонсох хүсэлтэй байвал сайхан үндэсний хувцас, малгайгаа өмсөөд, ээмгээ зүүгээд хадааж өгнө. Монголчуудыг байгалиасаа өгөгдөлтэй гэж ярьдаг. Тэр нь хоёр том хацар, шанаа. Хацрын цаана хөндий байдаг. Тиймээс манай монголчуудын дуулж байгаа нь өргөн, том, чадалтай дуугардаг гэх юм билээ. Европынхон бол арай өөр. Тэд хацартай болох гэж өөх шахуулж, бөндийтөл нь улаанаар будаж байна шүү дээ. Гэтэл бидэнд тийм шаардлага алга. /инээв/

-Хэрхэн амьдарч байгаа тань манай уншигчдад сонин байгаа болов уу?

-Хоёр хүүхдээ өсгөөд бусдын адил амьдарч байна. Тэд маань бие биедээ ханьтай өсөж байна. Хоёр хүүхдээ орхиод ирсэн болохоор сэтгэл маш их зовж байсан боловч одоо ээж минь очоод хамт байгаа болохоор сэтгэл амарч байна даа. Энэ жил аавыгаа алдлаа. Амьдрал шүү дээ Мягмарсүрэн минь хүчтэй байгаарай л гэж өөртөө хэлэх юм. Тэгсэн ч гэсэн ард түмэндээ сайхан тоглолт үзүүлэхээр ирлээ.

-Та мөн Францын сургуулиудад  багшилж, монгол ёс заншил, соёлоо түгээдэг. Энэ талаар тань асуухгүй өнгөрч чадахгүй нь?

-Францад хүүхэд хөгжүүлэх төрөл бүрийн сургалтад хүүхдүүд нь хамрагдаж байна. Тэд хичээлд явах ирэх, тоглох, зурах, унших, зурагт үзэх гэхчлэн бүх юм нь цагийн нарийн хуваарьтай байдаг. Мөн долоо хоногт нэг удаа өдөрт 45 минут эсвэл нэг цаг ямар нэгэн дугуйланд хамрагдах ёстой. Тэр нь Парисын зарим сургуульд миний ордог  монгол амьдрал ахуй, соёл урлагийг таниулдаг хичээл юм. Тэр хичээлээр хүүхдэд Монгол Улсын тухай танилцуулна. Монгол гэдэг ийм ийм уур амьсгалтай, ийм гайхалтай байгальтай, хүүхдүүд нь ингэж өсөж хүмүүждэг, Улаанбаатар гэж ийм нийслэл хоттой, хөдөө холын аймгуудад  хүүхдүүд ингэж хичээлдээ явдаг, монгол хүүхдүүд сурах их дуртай. За, тэд шагайгаар ингэж  тоглодог, аав ээждээ ингэж тусалдаг, ааруул бяслагаа ингэж шахдаг гээд л ярина. Үзүүлэн бэлтгэнэ, танилцуулна.

Франц хүүхдүүд ослет гэж шагайг мэддэг юм билээ, дээр үед тоглож байсан гэж ярьдаг. Монгол Улсын газрын зургаар эвлүүлдэг тоглоом тоглуулна, монгол үндэсний хувцастай буддаг номыг хэвлэж будуулна. Мөн аав, ээж, бас өөрсдийнх нь нэрийг худам монгол бичгээр бичиж өгнө. Тэгэхэд тэд маш дуртай  сайн ойлгож сонсдог сурдаг. Өмнө нь  би монгол хэлний яриа техник заадаг байсан бол одоо соёл иргэншлийн хичээл ордог болсон. Франц хүүхдүүд “сайн уу багшаа” гээд мэндэлдэг бас өвөр дээр минь сууж эрхэлнэ, зарим нь хацраар минь тоглоно. Хөөрхөн шүү тэдэнтэй ажиллах, за тэгээд үлдсэн минутад дуу дуулах эсвэл үлгэр уншиж өгдөг. Миний хичээлд 15-20 хүүхэд суудаг, хичээлдээ маш их дуртай.

-“Хайрын тэнгэр чамайг орхидоггүй” гэж сайхан дуу үзэгч, сонсогчдод хүрээд удаагүй байна. Түүнээс хойш ямар шинэ уран бүтээл хийж байна вэ?

-Энэ дууны үгийг манай “Харанга” хамтлагийн дуучин, МУГЖ Х.Лхагвасүрэн бичсэн. Лхагваа маань Түмээ бид хоёрын амьдралыг мэддэг болохоор үнэхээр мэдэрсэн. Г.Онон гээд залуугаар ая зохиолгохдоо бид хоёрын амьдралыг ярьсаар байсан гэсэн. Лхагваадаа их баярлаж байгаа. Намайг очиход Г.Онон бодолд ороод харамсангуй сууж байсан юм. Одоогоор тоглолт гээд шинэ уран бүтээл хийх завгүй л явж байна даа.

-Тоглолтын тасалбар аль хэдийн зарагдаад эхэлсэн үү?

-Тоглолтын тасалбарыг ticket.mn борлуулж байгаа. УДБЭТ цөөхөн суудалтай учраас үзэгч та авч амжаагүй бол эртхэн аваарай. Францын дуучин бид хоёр үнэхээр сайхан тоглолт, дуулалтыг үзүүлнэ. Нэг л удаа, бүх энергиэрээ даацтай тоглолт үзүүлнэ. Мөн тасалбарыг 1900-1800 үнэгүй хүргэж өгнө. Тоглолтын бэлтгэл хийж байхад хүмүүс сонсоод сайхан үг хэлж урам хайрлаж байгаа болохоор бид эрч хүчээр дүүрэн байна.

-Ямар ямар байгууллага дэмжин ажиллаж байгаа вэ?

-Тоглолтыг БСШУСЯ-ны Соёл урлагийг дэмжих сан, Бүгд Найрамдах Франц улсаас Монгол Улсад суугаа ЭСЯ, Монгол эх орны маань бахархал болсон “МИАТ” ТӨХК, "Хөвсгөл лэйк зочид буудал",  мөн Франц улстай хамтран ажилладаг ард түмнийхээ эрүүл мэндийн төлөө зогсолтгүй хөдөлмөрлөдөг “Эмимпэкс концерн”  зэрэг олон байгууллага, мөн мэдээж радио, телевиз, сонин сэтгүүл гээд хэвлэл мэдээллийнхэн маань дэмжиж байгаа. Мэргэжлийн франц дуучин анх удаа ирж байна, бид хамтдаа сайхан тоглолт үзүүлэх гэж өдөр шөнөгүй ажиллаж байгаа шүү. Та нар минь ирж үзээрэй гэж үзэгчиддээ уриалмаар байна.

-Энэ тоглолтоо та хоёр өөр оронд тоглох бодол бий юү?

-Франц улсад хэд хэдэн удаа тоглосон. Дараа нь БНХАУ, БНСУ, ОХУ-д тоглохоор төлөвлөж байгаа.

- Танд амжилт хүсье.

- Баярлалаа.

Дэлгэрэнгүй унших

Урлаг спорт

“Халх голын дайчдын алдар” музейд 80 жилийн ойн арга хэмжээ болов

Огноо:

,

Халх голын ялалтын 80 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх арга хэмжээний хүрээнд дайны ажиллагаа бүрмөсөн зогссон өдөр (1939 оны 09 дүгээр сарын 16-ны өдрийн 14.00 цаг)-ийг тохиолдуулсан арга хэмжээ Москва хотын Ерөнхий боловсролын 1321 дүгээр сургууль, тус сургуулийн дэргэдэх “Халх голын дайчдын алдар” музейд 2019 оны 09 дүгээр сарын 17-ны өдөр зохион байгуулагдав.

Уг арга хэмжээнд Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайдыг Түр хамаарагч О.Очирмаа, Оросын төр, нийгмийн зүтгэлтэн, шинжлэх ухааны байгууллага, их сургуулийн эрдэмтэн судлаач, тус сургуулийн сурагч, багш, эцэг эхийн төлөөлөл болон Элчин сайдын яамны дипломат ажилтнууд тус тус оролцов.

Арга хэмжээнд оролцогчид Халх голын ялалтын түүхэн ач холбогдол, дайны өрнөл, цар хүрээ, хохиролын тухай олон талаас нь байр сууриа илэрхийлсэн бол Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайдыг түр хамаарагч О.Очирмаа хэлсэн үгэндээ “Халх голын ялалт нь тухайн үеийн олон улсын хүчний харьцааг өөрчилж, Япон улс ЗХУ-ын эсрэг дайтахгүй байх шийдвэр гаргахад нөлөөлсөн” гэж онцлон тэмдэглэв. Тэрбээр цааш нь залуу, хойч үед хамтын түүхэн ялалтын тухай таниулж, хоёр улсын цэрэг дайчдыг хүндэтгэн дурсах ажлыг жил бүр зохион байгуулж байгаад сургуулийн болон музейн удирдлагад талархал илэрхийлэв.

Энэхүү арга хэмжээний үеэр үзүүлсэн Москва хотын Ерөнхий боловсролын 1321 дүгээр сургуулийн сурагчдын Халх голын дайны түүх, ялалтын ач холбогдолын тухай өгүүлсэн театрчилсан тоглолт, Оросын Улс түмний найрамдлын их сургуулийн монгол оюутнуудын Үндэсний бүжгийн үзүүлбэр оролцогчдын талархалыг ихэд хүлээв.

Түүнчлэн арга арга хэмжээний дараа Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Элчин сайдын яамны дипломат ажилтнууд, Москва хотод суралцаж буй Монгол оюутнууд “Халх голын дайчдын алдар” болон “Нүүдэлчдийн соёл” музейг үзэж сонирхов.

“Нүүдэлчдийн соёл” музей нь дэлхийн нүүдэлчин ард түмнүүдийн ахуй, соёлын арвин үзмэртэй бөгөөд түүнд монгол ахуй, соёлын эд өлгийн зүйлс давамгайлдаг юм байна.

Дэлгэрэнгүй унших

Урлаг спорт

“70 түүх, 70 агшин” гэрэл зургийн үзэсгэлэн нээлтээ хийлээ

Огноо:

,

Хятадын Төв телевизийн Монгол сүлжээ, Монголын гэрэл зурагчдын нэгдсэн холбооноос хамтран зохион байгуулсан “70 түүх, 70 агшин” гэрэл зургийн үзэсгэлэн өнөөдөр Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотноо нээлтээ хийлээ.

Монгол, Хятадын хооронд дипломат харилцаа тогтоосны 70 жилийн ойд зориулсан тус үзэсгэлэнд тавигдсан 70 бүтээл нь Хятадын төв телевизийн монгол сүлжээний вэб хуудас, фэйсбүүкийн пэйж хуудас, “Монголын гэрэл зураг, мэдээлэл” сэтгүүл, INET.MN сайтаар өмнөх хагас жилийн хугацаанд тааварт уралдаан хэлбэрээр нийтлэгдэж байсан гэрэл зургууд юм.

Хоёр орны харилцааны түүхэнд холбогдох энэхүү ховор гэрэл зургууд нь Монголын төв архив болон хувь хүмүүсийн гарт хадгалагдаж байгаад ийнхүү олны хүртээл болжээ.

Үзэсгэлэнгийн нээлтэд Хятадын төв телевизийн Монгол сүлжээний мэргэжилтэн Б.Занданхүү, Монголын гэрэл зурагчдын нэгдсэн холбооны Ерөнхийлөгч Ц.Батбаатар, Монгол, Хятадын найрамдлын нийгэмлэгийн тэргүүн, Элчин сайд асан Г.Батсүх, Күнзийн институтын Монгол талын захирал, нэрт орчуулагч М.Чимидцэеэ, Монгол дахь Хятадын ЭСЯ, Хятадын соёлын төвийн төлөөлөл, ШУА-ийн Олон улс судлалын хүрээлэнгийн хятад судлаач эрдэмтэд, Хятад Монголын хэвлэл мэдээллийн ажилтнууд, үзэсгэлэнгийн 70 зурагт дүр төрхөө үлдээсэн Монголын нэр хүндтэй хүмүүс болох Ардын жүжигчин Б.Зангад, нэрт жүжигчин Р.Анхням, Монгол Улсын холбооны яамны сайд асан Б.Баатар, Ардын жүжигчин Д.Чимид-Осорын хүү Ч.Болд, уралдааны долоон ялагч тэргүүтэй  зочид төлөөлөгчид оролцлоо.

Үзэсгэлэн Улаанбаатар хотын “Блю Мон” галарейд гурав хоног үргэлжлэх юм.

Дэлгэрэнгүй унших

Санал болгох