Бидэнтэй нэгдэх

Улстөр нийгэм

“Эрүүдэн шүүхийн хохирогчдын эрхийн асуудал” нээлттэй хэлэлцүүлэг болов

Огноо:

,

УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хороо, ХЭҮК, Эмнести интернэшл төрийн бус байгууллага, Фрейдрих Эбертийн сан хамтран НҮБ-аас жил бүр тэмдэглэдэг Эрүүдэн шүүлтийн хохирогчдод туслах дэлхийн өдрийг тохиолдуулан 2016 оны зургаадугаар сарын 26-ны өдөр Төрийн ордонд “Эрүүдэн шүүхийн хохирогчдын эрхийн асуудал” нээлттэй хэлэлцүүлгийг зохион байгууллаа. 

Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Х.Нямбаатар хэлэлцүүлгийг нээж хэлсэн үгэндээ “Олон улсын байгууллагын төлөөлөгчид, хүний эрхийн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг судлаачид, хууль шүүхийн байгууллагын алба хаагчид, мэргэжилтнүүд, мөн эрүүдэн шүүх гэмт хэргийн хохирогчдын төлөөлөл Та бүхэн өнөөдрийн хэлэлцүүлэгт хүрэлцэн ирсэнд баярлалаа. УИХ “Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх 18 дахь илтгэл”-ийг хэлэлцсэнтэй холбогдуулан авах арга хэмжээний тухай тогтоолыг 2019 оны 06 дугаар сарын 06-ны өдөр баталсан. Энэ хүрээнд эрүүдэн шүүх, бусад хэлбэрээр хэрцгий хүнлэг бусаар хүний нэр төрийг доромжлон харилцахаас сэргийлэх, таслан зогсоохыг Засгийн газар үүрэг болгосон” гэлээ. Түүнчлэн эрүүдэн шүүлтийн талаарх ноцтой баримт олон нийтэд түгээгдсэн энэ үед хэлэлцүүлэг болж буйгаараа онцлогтой гэдгийг тэрбээр хэлж байв. 

УИХ-ын гишүүн, ХЭДХорооны дарга Н.Оюундарь хэлэлцүүлгийг нээж хэлсэн үгэндээ “1946 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассемблейгаас баталсан Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалын 5 дугаар зүйл дэх эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийг Монгол Улсын хууль хяналтын байгууллагууд хэрхэн хангаж байгааг сонсохоор бид цуглаад байна. Манай улс 2000 онд Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг конвенцд нэгдэн орж, улмаар 2014 онд Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг конвенцын нэмэлт, протоколыг соёрхон баталж, хүчин төгөлдөр үйлчилж байна. 

Протоколд нэгдэж орсноос хойш нэг жилийн дотор оролцогч улс үндэсний түвшинд эрүү шүүлтээс урьдчилан сэргийлэх байгууллагыг байгуулж, томилгоог шийдвэрлэсэн байх үүрэгтэй бөгөөд хангалттай төсөв, хүний нөөцтэй, үйл ажиллагаа нь хараат бус, бие даасан статус бүхий эрүүдэн шүүлтийн эсрэг байгууллагыг байгуулах ёстой. Харамсалтай нь энэ шаардлагыг одоо болтол манай улс биелүүлээгүй байна. Урьдчилан сэргийлэх үндэсний механизмын чиг үүргийг ХЭҮК-т хариуцуулахаар Засгийн газрын түвшинд ярилцаж байсан төдийхнөөр өнөөдрийг хүргэжээ” гэлээ.

Энэ байдал нь мөрдөн байцаалтын шатанд хүний эрх ноцтойгоор зөрчигдөж, сэжигтнүүдтэй хүнлэг бус харьцах, эрүүдэн шүүх байдал ужигран даамжрах анхдагч шалтгаан нөхцөл болсон гэж дүгнэдэг талаар тэрбээр хэлэв. Хууль сахиулагчид иргэдийнхээ эрүүдэн шүүлтээс ангид байх эрхийг бүрэн баталгаажуулж, хамгаалж чадахгүй байгаагаас улбаалаад хууль, шүүхийн өмнө эрх тэгш байх, шударга шүүхээр шүүлгэх зэрэг үндсэн эрхүүд ноцтойгоор зөрчигдөж байгааг мөн дурдав. Хэрэг бүртгэл, мөрдөн байцаалтын шатанд эрүүдэн шүүлт хамгийн ихээр байгаа гэдгийг Хүний эрхийн дэд хорооны дарга хэлж байв. Нэг дүүргийн мөрдөн байцаагчид 80-200 эрүүгийн хэрэг хариуцуулдаг, дээрээс нь зөрчлийн талаарх гомдол, мэдээлэл нэмэгддэг. Энэ байдал нь мөрдөн байцаалтыг харгис аргаар явуулах, эрүүдэн тулгах замаар хэрэг хүлээлгэх суурь нөхцөл болж байгааг анхаарах шаардлагатайг тэрбээр хэлэв.

Мөн шүүхийн шинэчлэл, шударга шүүх байгуулах нэрийн дор далайцтай гэх арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлсэн гэх хэдий ч шүүх шударга бус байгаа талаарх иргэдийн гомдол нэмэгдсээр байгааг дурдав. Монгол Улс хэдийгээр Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийн эсрэг конвенцд нэгдсэн ч энэ хүрээнд хүлээсэн үүргээ биелүүлдэггүй болохыг тэрбээр шүүмжлээд зөвлөмж гаргах замаар нөхцөл байдлыг өөрчлөх шийдэл тодорхойлохоор энэхүү нээлттэй хэлэлцүүлгийг зохион байгуулж буйг хэлсэн юм.  

    Тэрбээр “Өнөөдөр шударга ёсыг сахиулах үүрэгтэй төрийн байгууллагуудад шудрага бус байдал илүүтэй ажиглагдаж байгааг иргэд олон нийт шүүмжлэх боллоо. Улс төр, бизнесийн өрсөлдөгчөө дарахын тулд хууль, хүчний байгуулагуудыг ашиглах нь заншил болох шахсан байна.

    Хуулийн байгууллагын нэг хэсэг ажилтнуудын увайгүй, ёс зүйгүй байдлыг улс төрчид ашиглаж хуулийн байгууллагын эрх мэдлийг гартаа авахын тулд тэдэнд үүрэг даалгавар өгч томилдог төдийгүй үүнээс үүдэн тогтолцооны хараат бус байдал алдагдах, цаашлаад иргэд олон нийтийн төр, хуулийн байгууллагад итгэх итгэлийг алдагдуулж байгаа бөгөөд үр дүнд нь бүх хууль хяналтын байгууллагын удирдлага, бүх шатны шүүхийн шүүгчид улс төрөөс хараат байдалд, тэдний хамаарал, нөлөөллөөр ажиллаж, хууль иргэдэд бус улс төрчдөд үйлчилдэг хэрэгсэл, тэдний нөлөөллөө тогтоох талбар болжээ. Үүнийг засах үүднээс Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд шүүгч, шүүхийн хараат бус байдлыг хангах Шүүхийн ерөнхий зөвлөл нь шүүгчдийг шилж, сонгон шалгаруулж томилдог эрхтэй байх бөгөөд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зөвхөн батламжлах эрхтэй байхаар тусгаад байна.

    Эрүүдэн шүүх болон хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж шийтгэхийг таслан зогсоох, ахин гаргуулахгүй байхын тулд нэн даруй холбогдох хууль тогтоомжид тодорхой, хэрэгжих заалтууд оруулах, хүлээлгэх хариуцлагыг өндөрсгөх, хууль шүүхийн байгууллагын удирдлагын тогтолцоо, бүтцэд эрүүдэн шүүлтийг хянах, зогсоох механизмыг бий болгож байж шудрага бус байцаалт, эрүүдэн шүүлттэй тэмцэж чадна.

    Сар хүрэхгүй хугацааны өмнө ирж ажилласан НҮБ-ын тусгай илтгэгч Мишель Форстийн зөвлөмжинд Хүний эрхийн хамгаалагчийн тухай хуулийг хэлэлцэж батлах шаардлагатай байгаа тухай илэрхийлсэн бөгөөд өнөөдрийн хэлэлцүүлгээс гарах зөвлөмжинд энэ талаар тусган Засгийн газар, Улсын Их Хуралд хүргүүлэх болно.

    Хүн бүрд эрүүдэн шүүлтээс ангид байх эрхийг нь ойлгуулж чадаж байж бид урьдчилан сэргийлж чадна. Энэ бол дан ганц төрийн үүрэг биш, Хүний эрхийн чиглэлийн төрийн бус байгуулгууд, иргэний нийгмийн оролцоо, хяналт, санаачлага шаардлагатай” гэлээ. 

Нээлттэй хэлэлцүүлгийн эхэнд ХЭҮК-ын гишүүн П.Оюунчимэг “Эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийг хангахад тулгамдаж буй асуудал: Үндэсний хууль тогтоомжийн хэрэгжилт, хүний эрхийн олон улсын эрх зүйн шаардлага” сэдэвт илтгэл, ХЗДХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Г.Билгүүн “Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар буюу хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж, шийтгэхийн эсрэг конвенцын нэмэлт протоколын хэрэгжилт, Монгол Улсад үндэсний тогтолцоо бүрдүүлэх асуудлаар” сэдэвт илтгэлийг танилцуулсан юм. Мөн Эмнести интернэшл төрийн бус байгууллагын гүйцэтгэх захирал Б.Алтантуяа “Эрүүдэн шүүхийг хориглох олон улсын гэрээ, зөвлөмжүүдийн хэрэгжилт Монгол Улсад” сэдэвт илтгэл, Хууль зүйн сайд асан Х.Тэмүүжин “Эрүүдэн шүүлт тулгах гэмт хэрэгтэй тэмцэх бодлого, сургамж, шийдэл” сэдэвт илтгэлийг тус тус танилцуулсан юм.

Ийнхүү илтгэлүүдтэй холбогдуулан хэлэлцүүлгийн оролцогчид асуулт асууж, санал хэллээ. Сэлэнгэ аймгийн Жавхлан сумын малчин М.Баянмөнх хэсгийн төлөөлөгчийнхөө доромж харилцаа, хүчирхийллийн талаар хэлж, орон нутагт ийм байдал түгээмэл байгааг анхааруулаад цагдаагийн ажилтнууд ямар тохиолдолд гав хэрэглэх ёстой, Зөрчлийн хуулийн талаар тодруулж, хариулт авсан юм. Орхон аймгийн өндөр настан Д.Ойсайхан 2005 онд хүүхэд нь хилсээр хэлмэгдэн, эрүү шүүлтэд орж байсан талаар дэлгэрэнгүй ярьж, хууль хүчний байгууллагын албан хаагчид хүний эрхийг ноцтойгоор зөрчдөг олон тохиолдлын нэг хэмээн хэлсэн. Түүнчлэн хүүхдийг нь баривчлах үед мөрдөн байцаагч нь оюутнуудыг оролцуулж, эрүүдэн шүүлт тулгах аргыг хэрэглэхүйц нөхцөлд хүргэж, нэг төрлийн сургалт болгож байгааг таслан зогсооход анхаарах шаардлагатайг хэллээ.

Мөн тэрбээр Орхон аймаг дахь уул уурхайн нөхцөл байдлаас үүдэн цагаан тоос нь орхончуудын эрүүл, аюулгүй орчинд аж төрөх эрхийг ихээхэн зөрчиж буйг хэлээд асуудлыг шийдвэрлүүлэх, оршин суугчдад нөхөн олговор олгуулах хүсэлтэй байгаагаа хэлсэн. УИХ-ын гишүүн асан Л.Оюунгэрэл нээлттэй хэлэлцүүлэгт оролцсон юм. Тэрбээр “Энэ бол цаг үеэ олсон арга хэмжээ. Бид эрүүдэн шүүлтийн тохиолдол бүрийг анхаарч, эцэслэн шийдвэрлүүлж байхгүй бол энэ нь эргээд эрүүдэн шүүж буй хүмүүст боломж, давуу байдал үүсгэдэг эрсдэлтэй. Тиймээс бид тохиолдол бүр дээр анхаарч, холбогдох арга хэмжээг авч байх нь нэн чухал. Би С.Зориг агсны хэргийн мөрдөн байцаалт хууль зүйн үндэслэлгүй, ёс бус байгааг илчилснийхээ төлөө маш их доромжлуулж, дарамтад орж байв.

УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж байх үедээ би ийм нөхцөлд орж байсныг тэмдэглэн хэлье” гэлээ. Мөн тэрбээр Эрүүгийн хуулийн хэлэлцүүлэг, төслийн явцын талаар байр сууриа илэрхийлсэн юм. Түүнчлэн хуулийн дагуу хууль сахиулахын тулд холбогдох хуулийг батлах, аливаа хууль алагчлалгүй үйлчилдэг байх эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх шаардлагатай болохыг хэлсэн. Хууль сахиулах тухай хуулийн төслийг УИХ-аар хэлэлцэн баталснаар эрүүдэн шүүлт болон хууль сахиулагчдын ёс зүйгүй үйлдлүүдийг таслан зогсоож, тэдэнд хүний эрхийг дээдлэн ажиллах эрх зүйн үндсийг бүрдүүлнэ гэдгийг мөн дурдав. 

Үргэлжлүүлэн илтгэлүүдийг танилцууллаа. Тухайлбал, Мөрдөн байцаах албаны Тусгай субьектын үйлдсэн гэмт хэрэг мөрдөн шалгах хэлтсээс “Эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийн мөрдөн байцаалтын ажиллагааны явц” сэдэвт илтгэл, Улсын ерөнхий прокурорын газраас “Эрүүдэн шүүлт тулгах гэмт хэрэгт тавих прокурорын хяналт, үр нөлөө” сэдэвт илтгэлийг танилцууллаа. Харин Улсын дээд шүүхээс “Шүүхээр эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийг хянан шийдвэрлэхэд тулгамдаж буй асуудал” сэдвийн хүрээнд эрүү шүүлт тулгах тухай ойлголт, эрх зүйн зохицуулалтын талаар, эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийг шүүхээр хянан шийдвэрлэсэн байдлын талаар, шүүхийн эрх хэмжээ ба нотлох баримтыг үнэлэх тухай, шинээр илэрсэн нөхцөл байдлын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгсөн юм. Төгсгөлд нь шүүхээр эрүү шүүлт тулгах гэмт хэргийг хянан шийдвэрлэхэд тулгамдаж буй асуудлын талаарх дүгнэлт, саналаа танилцууллаа. 

Нээлттэй нийгэм форумаас “Эрүүдэн шүүлт тулгах гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, анхаарах зүйл” сэдэвт илтгэлийг танилцуулав. 

Үүний дараа хэлэлцүүлэгт оролцогчид санал хэлж, эрүүдэн шүүлтийн нөхцөл байдлын талаарх мэдээллүүлдээ хуваалцсан. Монфемнет үндэсний сүлжээний зөвлөх Д.Сүхжаргалмаа хорих ангиудад гардаг эрүүдэн шүүлтийн хэлбэр, хорих ангиудын тоноглолын талаар лавлаж, хариулт авсан. Бага насны хүүхэд нь бэлгийн хүчирхийлэлд өртөөд зан үйлийн эмгэгтэй болсон, тодорхой шалтгаанаар цагдаад баригдаад хүчирхийлэл, эрүү шүүлтэд өртсөн талаарх тохиолдлын талаар Л.Наранчимэг мэдээлсэн. Цагдаа, мөрдөн байцаагч, прокурор, шүүх байгууллагууд хамтран иргэд, сэжигтнүүдийг эрүүдэн шүүж, хохироодог байдлын талаар ярив.

Эдгээр байгууллагын ажилтнууд, мэргэжилтнүүд нь хүний эрхийн талаар ямар ч ойлголтгүй байдгийг мөн хэлж байлаа. Гэмт хэргийн сэжигтнүүдийг манай улсад ерөнхийд нь хамруулж ойлгоод, нэг хэлбээр мөрдөн байцааж, шүүн таслах ажиллагаа явуулдаг. Өнөөдрийн байдлаар 461 дүгээр ангид 18-20 насны 4000 гаруй залуучууд сэжигтэн, яллагдагчаар хоригдож байгаа гэдэг мэдээллийг Л.Наранчимэг хэлээд өсвөр насны залуучуудын онцлог, нөхцөл байдлыг тооцож, харгалзах шаардлага бий гэдгийг хэллээ. Хууль хүчний байгууллагынхан ямар ч тохиолдолд иргэн, сэжигтнийг зодож, цохих эрхгүй гэдгийг тэрбээр онцолж байв.

Бусад оронд хууль тогтоогчдын зан байдлын тухай хууль байдаг жишээг тэрбээр дурдаж, хууль сахиулагчдын үйл ажиллагааг хянаж байх шаардлагын талаар хэлсэн. Улсын өмгөөлөгч Д.Цэнд-Аюуш хэлэлцүүлэгт оролцож буй прокурор, шүүхийн байгууллагын төлөөллөөс зарим зүйлийг тодруулсан. Прокурорын дэргэдэх мөрдөн байцаах албыг нэн даруй дахин байгуулах шаардлагатай байгаа талаар өмгөөлөгч С.Отгонгэрэл хэлсэн бол хилс хэрэгт 8.1 жил сэжиглэгдэж, 8 удаагийн шүүхээр шийдвэрлүүлэн, энэ хугацаандаа Хэнтий аймгийн мөрдөнд 3 сар, Ганц худагт 4 сар хоригдож хохирч байсан талаараа Хэнтий аймгийн иргэн С.Оюунцэцэг ярьсан.

Тэрбээр ХЭҮК-т хандсанаараа 72 сая төгрөгийн нөхөн олговор тогтоолгосон боловч тодорхой шалтгааны улмаас 24 сая төгрөгийн нөхөн олговор авчээ. Тэрбээр бичиг үсэг мэдэхгүй, тодорхойгүй шалтгаанаар удаан хугацаанд шүүх, хууль хүчний байгууллагаар явж маш их хохирсондоо гомдолтой байдаг бөгөөд хууль хүчний байгууллага, шүүх, цагдаагийн байгууллагууд иргэдийг энэ мэтээр үндэслэлгүй сэжиглэх, тодорхойгүй хэрэг хүлээлгэх гэж шахалт үзүүлэхгүй байхыг хүсч буйгаа хэлсэн.

Мөн 2015 онд Гаалийн ерөнхий газрын Төрийн захиргаа, хамтын ажиллагааны газрын даргаар ажиллаж авилга авч, хууль бус хоёр томилгоо хийсэн гэх мэдээллийн дагуу АТГ-т шалгагдан гүйцэтгэх ажиллагааны хохирогч болсон Б.Оюундэлгэр өөрийн талаар дэлгэрэнгүй танилцуулсан. Тэрбээр хууль тэгш үйлчлэх зарчим алдагдаад байгаа талаар, эрүүдэн шүүлт гэдэг зөвхөн хорих ангид байдаг гэж байгаа нь буруу, ажлын байран дээр ч үйлдэгдэж буй гэдгийг хэлж байв. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд асан Л.Гансүх хууль, шүүхийн байгууллагад ёс зүйгүй, шударга бус үйл ажиллагаа явуулдаг бүтцийг устгах, хууль хүчний байгууллагуудын хүний эрх, эрх чөлөөний эсрэг үйлдэж буй гэмт хэргийг шийдвэрлэдэг тусдаа мөрдөн байцаах газар байгуулахтай холбоотой саналыг хэлсэн юм.

Түүнчлэн өмгөөлөгч Л.Түвшинцэнгэл цагдан хорих, таслан шийдвэрлэх арга хэмжээтэй холбоотой нөхцөл байдлын талаар шүүмжилж, нөхцөл байдлын талаар тодорхой жишээ баримтуудыг дурдаад холбогдох хуулиудад өөрчлөлт оруулах шаардлага байгааг хэлсэн юм. Хэлэлцүүлэгт оролцохоор ирсэн Хөвсгөл аймгийн иргэн Д.Энхмандах өөрийн кейсийг дэлгэрэнгүй ярьж өгсөн. Тэрбээр “Ямар нэг гүйцэтгэх ажиллагааны үеэр бага насны хүүхдүүдийн асуудлыг огт тооцохгүй, хэрэгсэхгүй орхидог нь эргээд хүүхдүүдийг эрүү шүүлтэд дам хэлбэрээр өртүүлдэг болохыг өөрийн биеэр туулсан” хэмээн хэлж байв. Хууль, шүүхийн байгууллагын энэ үйл ажиллагаанаас 01-14 насны зургаан хүүхэд ийнхүү дам хохирсон талаар хэлж байсан. 

Түүнчлэн тодорхой хэрэгт сэжиглэгдэн, удаан хугацаанд шалгагдаад 7 жилийн дараа цагаадсан хэдий ч нийгэм үүнийг нь хүлээн зөвшөөрдөггүй, өнөөдрийг хүртэл ажил хөдөлмөр эрхэлж чаддаггүйгээс амьжиргааны нөхцөл байдал тун хүнд, амьдрах газаргүй байгаагаа хэлж байв. Хэрэгт сэжиглэгдэж байх үеэр хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд хэргийн талаар тогтмол мэдээлж байсан боловч 7 жилийн дараа цагаатгагдахад үүнийг хэн ч тоохгүй байсан нь өөрөө хүчирхийллийн нэг хэлбэр гэдгийг хэлж байсан. Энэ мэтчилэн гэмт хэргийн сэжигтнүүдийн эрүүдэн шүүлтэд өртдөг талаарх кейс, хугацаат цэргийн албан хаагчдын эрүүдэн шүүлтийн нөхцөл, хуулийн дагуу мэргэжлийн үйл ажиллагаа зохих журмаар явуулсныхаа төлөө хохирч, гэмт хэрэгт сэжиглэгдэн удаан хугацаанд хохирсон талаарх тохиолдлуудаа ярьж, шийдвэрлэх гарцын талаар тус тусын байр суурийг илэрхийлж байлаа. 

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Монгол Улсын Их Хурлын 2020 оны сонгуулийн санал хураалт дуусах хүртэл сайтын сэтгэгдэл бичих талбарыг түр хаасан тул хүлцэл өчье. SHUDARGA.MN сайтын редакц

Улстөр нийгэм

Хүүхдийн мөнгийг 2020 он дуустал сар бүр олгоно

Огноо:

,

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан 2020.08.05-ны өдөр болж дараах асуудлуудыг хэлэлцэн шийдвэрлэлээ.

Хүүхдийн мөнгийг 2020 он дуустал сар бүр олгохоор төлөвлөв

Монгол Улсын 2020 оны нэгдсэн төсвийн тодотголын төслийг Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар танилцуулав. КОВИД-19 цар тахлын улмаас оны эхний зургаан сарын байдлаар нэгдсэн төсвийн орлого 4 их наяд 358 тэрбум гаруй төгрөг болж, төлөвлөсөн хэмжээнээс нэг их наяд гаруй төгрөгөөр  буурчээ. Энэ тоо оны эцэс гэхэд 3.4 их наяд төгрөг болох төлөвтэй байгаа бөгөөд энэ нь Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 9.8 хувьтай тэнцэх тооцоо гарсан байна. Иймээс Засгийн газар эдийн засгийг идэвхжүүлэх, иргэдийн эрүүл мэнд, орлогыг хамгаалах, аж ахуйн нэгжийг дэмжих зэрэг арга хэмжээг он дуустал үргэлжлүүлэх зорилгоор нэгдсэн төсвийн тодотголын төслийг боловсруулжээ. Ингэхдээ:

-  Иргэд, аж ахуйн нэгжийг үргэлжлүүлэн дэмжих

-  КОВИД-19 цар тахлын үед иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхэд шаардлагатай цогц арга хэмжээг тэргүүн ээлжинд санхүүжүүлэх /109 тэрбум гаруй төгрөгөөр нэмэгдүүлэх/

-  Экспортыг нэмэгдүүлэх бүх боломжийг цаг алдалгүй, шуурхай хэрэгжүүлэх /1.2 их наяд төгрөгийн нэмэлт орлого төвлөрүүлэх/

-  Төрийн үйлчилгээ, бүх төрлийн тусгай зөвшөөрлийг цахим болгох зорилгоор цахим шилжилтийг хурдасгах

-  Гэрээ байгуулаагүй, үр ашиггүй төслийг хасах

-  Дараа он руу шилжих болон гүйцэтгэл удаашралтай төслүүдийн санхүүжилтийг бууруулах зарчим баримталжээ.

Дараах гол арга хэмжээнүүдийг хэрэгжүүлэхээр төсвийн тодотголын төсөлд тусгасан байна.

Хүүхдийн мөнгө: Хүүхдүүдэд 2020 оны 10 дугаар сарын 01 хүртэл сар бүр олгож байгаа 100 мянган төгрөгийг 2020 он дуустал олгохоор болов. 1 сая 250 мянган хүүхэд хүүхдийн мөнгө авах бөгөөд нийт 300 тэрбум төгрөг зарцуулна.

Тэтгэвэр, тэтгэмж: Нийгмийн халамжийн сангаас олгож байгаа халамжийн тэтгэвэр болон байнгын асаргаа шаардлагатай 16 хүртэл насны хүүхдэд 2020 оны 10 дугаар сарын 01 хүртэл хугацаанд сар бүр олгож байгаа 288 мянган төгрөгийн тэтгэмжийг 2020 он дуустал олгоно. Үүнд 73.3 мянган хүн хамрагдах бөгөөд 22 тэрбум төгрөг нэмж зарцуулна.

Нийгмийн даатгалын шимтгэл тэглэх: Үйл ажиллагаа нь доголдсон боловч ажлын байраа хадгалж байгаа ажил олгогч, даатгуулагчийн төлөх НДШ-ийг 2020 оны 10 дугаар сарын 01 хүртэл тэглэсэн. Энэ арга хэмжээг 2020 он дуустал шимтгэлийн “хөнгөлөлт” байдлаар хэсэгчлэн үргэлжлүүлнэ. Ингэхдээ ажил олгогч болон даатгуулагч тус бүр 5 хувь байхаар тооцсон бөгөөд 144 тэрбум гаруй төгрөгийг чөлөөлнө.

ААНОАТ: Жилийн1.5 тэрбум төгрөгийн борлуулалтын орлоготой аж ахуйн нэгжүүдийг зургаан сарын хугацаанд Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татвараас чөлөөлснийг үргэлжлүүлнэ. 

Түрээсийн татвар: 2020 оны 02 дугаар сараас 09 дүгээр сар хүртэл хугацаанд түрээсийн төлбөрөө бууруулсан аж ахуйн нэгжийн түрээсийн орлогод ногдуулах татварыг чөлөөлсөн. Татвар чөлөөлөх хугацааг 2020 он дуустал үргэлжлүүлэхээр болов. Өнөөдрийн байдлаар 1000 орчим аж ахуйн нэгж, 25 мянга гаруй худалдаа эрхлэгч түрээсийн төлбөрөө бууруулсан. Нийт 10 орчим тэрбум төгрөгийн татварын хөнгөлөлтөд хамрагдаад байна.

Бага орлоготой иргэдэд олгодог хүнсний талоны нэмэгдлийг он дуустал үргэлжлүүлэн олгоно.

Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар: Гадны зээл, тусламжийг зориулалтын бусаар ашиглах боломжгүй

“Гадаадын улс орнуудын өгсөн зээл, авсан тусламжийг зориулалтын бус зүйлд зарцуулах ямар ч боломжгүй. Гадаадын зээл, тусламжийг төсвийн дэмжлэг, төслийн санхүүжилт гэсэн хоёр хэлбэрээр зарцуулдаг” гэж Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар хэлэв. Монгол Улс төсвийн дэмжлэг хэлбэрээр 300 гаруй сая ам.долларын санхүүжилт авсан байна.  Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк, Олон улсын валютын сангаас тус бүр 100 орчим сая ам.доллар орж иржээ. Төсвийн санхүүжилт хэлбэрээр авсан хөрөнгийг тухайлбал Налайхын автозам, Төв цэвэрлэх байгууламж зэрэг бүтээн байгуулалтын ажилд зарцуулж байна. “Тухайн улс орон, банк, санхүүгийн байгууллага өөрсдийн өгсөн зээл, тусламжийн зарцуулалтад хатуу хяналт тавьж ажилладаг” гэж сайд Ч.Хүрэлбаатар хэлэв.

“Ногоон гарц” түр журмын хэрэгжилтийг эрчимжүүлнэ

Монгол Улс, БНХАУ-ын хилийн боомтын “Ногоон гарц” түр журмын хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх талаар Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн сайд Г.Ёндон танилцуулав.

Үүнтэй холбогдуулан:

-  БНХАУ-ын талын хяналт тогтоосон бүсэд жолоочийн хоноглох байр, тусгаарлах бэлтгэл ажил хангагдсан эсэхийг албан шугамаар тодруулах

-  Олон улсын “С” зөвшөөрөлтэй аж ахуйн нэгж, иргэдийн нэрсийг БНХАУ-ын хилийн боомт байрладаг аймгийн дарга нарт хүргүүлэх

-  Хилийн боомтод нуклейн хүчлийн түргэвчилсэн оношилгоо хийх, эсвэл хилийн цаана хийх нөхцлийг бүрдүүлэх чиглэлээр БНХАУ-ын талтай харилцан тохиролцох

-  Газрын тосны экспортын тээвэрлэлтийг боломжит хэмжээгээр нэмэгдүүлэх зэргийг холбогдох сайд, агентлагийн дарга нарт даалгав.

Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр үндсэн зургаан бүлэгтэй байна

Засгийн газрын 2020-2024 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн төсөлд Монгол Улсын Ерөнхий сайдаас өгсөн чиглэл, сайд нар, УИХ-д суудалтай нам, эвсэл, бие даагч, нутгийн захиргааны байгууллага, олон нийтийн болон төрийн бус байгууллага, мэргэжлийн холбоодын саналыг авч эцэслэн боловсруулахыг Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнэд даалгав. Үйл ажиллагааны хөтөлбөр КОВИД-19 цар тахлаас үүдэлтэй нийгэм, эдийн засгийн хүндрэлийг даван туулах онцгой бодлого, Хүний хөгжил, Эдийн засгийн, Засаглалын, Ногоон хөгжлийн, Нийслэл ба бүс, орон нутгийн хөгжлийн гэсэн үндсэн зургаан бүлэг, дэд зорилтуудаас бүрдэх юм.

Цахилгаан болон байгаль орчинд ээлтэй тээврийн хэрэгслээр шинэчлэлт хийнэ

Нийслэлийн автозам, нийтийн тээврийн үйлчилгээний талаар Нийслэлийн Засаг даргын нэгдүгээр орлогч Ж.Батбаясгалан танилцуулав. Цаашид:

-  Автозамын салбарт шаардлагатай хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг жил бүр улсын төсөвт үе шаттай тусгах

-  22 тэрбум төгрөгийн төсөл, арга хэмжээг шуурхай хэрэгжүүлж, нийтийн тээврийн үйлчилгээнд цахилгаан болон байгаль орчинд ээлтэй тээврийн хэрэгслээр шинэчлэлт хийх

-  Парк шинэчлэхэд шаардлагатай хөрөнгийг жил бүрийн төсөвт тусгах

-  Нийтийн тээврийн зориулалтаар импортоор оруулж ирэх стандартын шаардлага хангасан том оврын автобус, троллейбусыг Гаалийн болон Нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөх хуулийн төсөл боловсруулж танилцуулахыг холбогдох сайд, дарга нарт даалгав.

Автозам: 2020-2025 онд нийслэл хотод 240 км, 2025-2030 онд 244 км автозам тавихаар мастер төлөвлөгөөнд тусган хэрэгжүүлж байна. Долоодугаар сард орсон усархаг борооны улмаас төвийн зургаан дүүргийн 34 газарт 69 км зам их хэмжээгээр эвдэрчээ. Засварт 70 тэрбум, борооны ус зайлуулах шугам шинээр барихад 173 тэрбум төгрөг шаардлагатай гэсэн тооцоо гарсан байна.

Нийтийн тээвэр: 98 чиглэлд нийслэлийн өмчийн хоёр, 17 аж ахуйн нэгж, байгууллагын тов оврын 949 автобус, троллейбус өдөрт 500-600 мянган хүнд үйлчилдэг. 12 жил болсон тээврийн хэрэгслийг ашиглахыг хориглодог бөгөөд энэ онд 133 автобус, 2021 онд 531,  2022 онд 121, 2023 онд 151, 2024 онд 60 автобус үйлчилгээнээс хасагдахаар байна гэж Засгийн газрын Хэвлэл мэдээлэлтэй харилцах хэлтсээс мэдээллээ.

Дэлгэрэнгүй унших

Улстөр нийгэм

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Зөвлөх, Хэвлэлийн төлөөлөгч нар шинээр томилогдлоо

Огноо:

,

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулга захирамж гаргаж, Самбуугийн Ламбааг Соёл, нийгмийн хөгжлийн бодлого (Эрүүл мэнд, Нийгмийн хамгаалал, Биеийн тамир спорт)-ын асуудал хариуцсан зөвлөхөөр, Ядамсүрэнгийн Санжмятавыг Байгаль орчин, хөдөө аж ахуйн хөгжлийн бодлогын асуудал хариуцсан зөвлөхөөр, Лувсанвандангийн Болдыг Аюулгүй байдал, батлан хамгаалахын бодлогын асуудал хариуцсан зөвлөхөөр, Осормаагийн Батхандыг Ерөнхийлөгчийн Хэвлэлийн төлөөлөгчөөр тус тус томиллоо.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗӨВЛӨХ САМБУУГИЙН ЛАМБАА:

Боловсрол, Эрдмийн зэрэг, цол:

  • 1968 онд Архангай аймгийн Цэцэрлэг хотын 10 жилийн дунд сургууль төгссөн.
  • 1969-1972 онд 030-р ангид цэргийн алба хаасан.
  • 1972-1976 онд Монгол Улсын их сургуулийг Авто тээврийн инженер эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн.
  • 1983-1987 онд Ломоносовын нэрэмжит Москвагийн их сургуульд эдийн засгийн ухааны дэд докторын зэрэг хамгаалсан.
  • Профессор, Боловсролын шинжлэх ухааны академийн гишүүн, Академич, Монгол Улсын гавьяат багш

Ажлын туршлага:

  • 1976 -1980 онд МУИС-ийн Улс төрийн эдийн засгийн ухааны тэнхимд багш,
  • 1980 -1984 онд Дээд, Тусгай дунд, Техник мэргэжлийн боловсролын Улсын Хороо, Дээд боловсролын Хороо, Ардын боловсролын яаманд мэргэжилтэн, ахлах мэргэжилтэн,
  • 1984 – 1988 онд ЗХУ-ын /хуучнаар/ Эрхүү хотын их сургуулийн дэргэдэх монгол оюутны  бэлтгэл факультетэд декан,
  • 1988-1990 онд Дээд боловсролын Улсын хороо, Шинжлэх Ухаан, Дээд Боловсролын Улсын Хороонд мэргэжилтэн, хэлтсийн дарга,
  • 1990-1996 онд Ардын Боловсролын Яамны дэргэдэх  худалдаа, үйлдвэрлэлийн “Сургалт импекс” компани, Сургалт, эрдэм шинжилгээ, үйлдвэрлэлийн “Эрдэм” цогцолборт ерөнхий захирал,
  • 1996-2000 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн,
  • 1998-1999 онд УИХ-ын Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дарга,
  • 2000-2004 онд Ардчилсан намын нарийн бичгийн дарга, “Орон нутгийн удирдлагын хөгжил” сангийн гүйцэтгэх захирал,
  • 2004-2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн,
  • 2004-2006 онд УИХ-ын Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны дарга,
  • 2006-2008 онд УИХ дахь Ардчилсан намын зөвлөлийн дэд дарга,
  • 2007-2008 онд УИХ дахь Мянганы хөгжлийн зорилт, ядуурлыг бууруулах дэд хорооны дарга,
  • 2008-2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд,
  • 2012-2015 онд УИХ-ын даргын Ахлах зөвлөх, Ажлын албаны дарга,
  • 2015-2016 онд Эрүүл мэнд спортын яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга, Эрүүл мэнд, спортын сайдаар ажилласан.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗӨВЛӨХ ЯДАМСҮРЭНГИЙН САНЖМЯТАВ:

Боловсрол, Цол:

  • 1981 онд Дархан хотын Политехникумийг төгссөн.
  • 1989 онд Хөдөө аж ахуйн дээд сургуулийг Мал зүйч мэргэжлээр төгссөн.
  • 1997 онд Санхүү, Эдийн засгийн дээд сургуулийг Эдийн засагч мэргэжлээр төгссөн.
  • 1990 онд ОХУ-ын Комосмолын дээд сургуулийн Дээд курсийг төгссөн.
  • 1998 онд БНЭУ-ын Хайдрабадын их сургуульд англи хэлний курсийг дүүргэсэн.
  • Монгол Улсын гавьяат эдийн засагч

Ажлын туршлага:

  • 1981-1984 онд Эрдэнэт үйлдвэрт тээрмийн машинч, баяжуулагч, бригадын дарга,
  • 1989-1991 онд МХЗЭ-ийн төв хороонд зааварлагч, аймаг хариуцсан зохион байгуулагч,
  • 1991-1993 онд МЗХ-ны Гүйцэтгэх хорооны Нарийн бичгийн дарга, “Интер-М” нэгдлийн захирал,
  • 1993-1997 онд МЗХ-ны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга,
  • 1997-1998 онд Монгол Улсын Засгийн Газар, Ерөнхий сайдын Нийгмийн бодлогын зөвлөх,
  • 1998-1999 онд АН-ын санхүүгийн асуудал эрхэлсэн нарийн бичгийн дарга,
  • 1999-2000 онд Монгол Улсын Засгийн Газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Улсын Нөөцийн газрын дарга,
  • 2003-2004 онд Алтангадас ассоциацийн Захирал,
  • 2004-2008 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн,
  • 2007-2008 онд УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны дарга,
  • 2008-2012 онд Завхан аймгийн Засаг дарга,
  • 2012-2016  онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн,
  • 2012-2014  онд Монгол Улсын Засгийн Газрын гишүүн, Хөдөлмөрийн сайд,
  • 2016-2020  онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, дэд дарга,
  • 2017 оноос Завхан аймгийн Улаанбаатар хот дахь нутгийн зөвлөлийн дарга,
  • 2019 оноос Монголын Шатрын холбооны Ерөнхийлөгчөөр тус тус ажиллаж байна.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗӨВЛӨХ ЛУВСАНВАНДАНГИЙН БОЛД:

Боловсрол:

  • 1979 онд нийслэлийн 23 дугаар дунд сургуулийг төгссөн.
  • 1982 онд ХБНГУ-ын Бернаугийн үйлдвэрчний эвлэлийн Хөдөлмөрийн дээд сургуулийг Улс төр, нийгэм судлаач мэргэжлээр төгссөн.
  • Батлан хамгаалахын их сургуулийн Хүндэт доктор

Ажлын туршлага:

  • 1983-1984 онд Багануурын Үйлдвэрчний эвлэлийн зөвлөлийн зааварлагч,
  • 1984-1989 онд Монголын Үйлдвэрчний эвлэлийн төв зөвлөлд зааварлагч,
  • 1989-1991 онд Монголын оюутны холбооны орлогч дарга, Ерөнхий нарийн бичгийн дарга,
  • 1990-1992 онд Ардын Их Хурлын депутат, Улсын Бага Хурлын гишүүн,
  • 1992-1993 онд Дэлхийн Монгол туургатан оюутан, залуучуудын төвийн тэргүүн,
  • 1993-1996 онд “Бодь интернэшнл” группийн ерөнхийлөгч,
  • 1996-2000 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн,
  • 1996-2000 онд УИХ-ын Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих түр хорооны дарга,
  • 1999-2000 онд Олон улсын Парламентын холбооны гүйцэтгэх хорооны гишүүн, Олон улсын Парламентын холбооны Ази-Номхон далайн бүсийн дарга,
  • 2000-2004 онд Голомт банкны Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга,
  • 2000-2005 онд Монголын банкны холбооны ерөнхийлөгч,
  • 2004-2008 онд Ашигт малтмалын хэрэг эрхлэх газрын дарга,
  • 2008-2012 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн,
  • 2008-2012 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Батлан хамгаалахын сайд,
  • 2012-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн,
  • 2012-2014 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Гадаад харилцааны сайд,
  • 2016 онд УИХ-ын Хүний эрхийн дэд хорооны дарга,
  • 2016-2020 онд Монгол Улсын Их Хурлын гишүүнээр тус тус ажилласан.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ХЭВЛЭЛИЙН ТӨЛӨӨЛӨГЧ ОСОРМААГИЙН БАТХАНД:

Боловсрол:

  • 1990-1999 онд Москвагийн нэрэмжит 33 дугаар дунд сургуулийг төгссөн.
  • 1999-2004 онд Үндэсний Тагнуулын Академийг  Эрх зүйч мэргэжлээр төгссөн.
  • 2001-2004  онд Хүмүүнлэгийн ухааны их сургуулийг  Олон улсын сэтгүүлч мэргэжлээр төгссөн.
  • 2004-2005 онд  АНУ-ын Калифорнийн Их сургуулийн Америк судлалын курст суралцсан.
  • 2013-2014 онд АНУ-ын Харвардын Их Сургуулийн  сэтгүүлзүй, англи хэлний мэргэжил дээшлүүлэх курст суралцсан.

Ажлын туршлага:

  • 2004-2011 онд ТВ-9 телевизийн гадаад мэдээний редактор, сэтгүүлч ,ТВ-9 телевизийн Гадаад харилцааны албаны дарга,
  • 2011-2012 онд  УИХ-ын Тамгын Газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтэст сэтгүүлч, редактор,
  • 2012-2013 онд ETV HD телевизийн захирал,
  • 2013-2014 онд “NTV Медиа групп”-ын Медиа хариуцсан захирал,
  • 2014-2016 онд Монгол Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсийн дарга, УИХ-ын даргын Хэвлэлийн төлөөлөгч,
  • 2016 оноос “НТС” ХХК-ийн захирал,
  • 2020 оноос Ардчилсан намын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газрын даргааар тус тус ажиллаж байна.
Дэлгэрэнгүй унших

Улстөр нийгэм

Боловсрол, шинжлэх ухааны яамны Төрийн нарийн бичгийн даргаар Д.Батбаатарыг томиллоо

Огноо:

,

Монгол Улсын Засгийн газрын 2020 оны наймдугаар сарын 5-ны өдрийн хуралдаанаар Боловсрол, шинжлэх ухааны яамны Төрийн нарийн бичгийн даргаар Дааданхүүгийн Батбаатарыг томиллоо. Ажил хүлээлцэх арга хэмжээнд ЗГХЭГ-ын дэд дарга У.Бямбасүрэн, Боловсрол, шинжлэх ухааны сайд Л.Цэдэвсүрэн, дэд сайд Г.Ганбаяр болон тус яамны нэгжийн удирдлагууд оролцов.

Д.Батбаатар 1964 онд төрсөн. Улсад 32 жил ажилласан. 1981 онд Нийслэлийн 48 дугаар сургууль, 1986 онд Монгол Улсын Их Сургууль, 1998 онд Холбооны Бүгд Найрамдах Герман Улсын Захиргааны дээд сургуулийг тус тус төгссөн. Хуульч мэргэжилтэй. Төрийн удирдлагын магистр зэрэгтэй.

1986-1989 онд Архангай аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны Хуулийн хэлтэст ахлах зөвлөх,
1989-1990 онд Налайх дүүргийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны Зохион зааварлах хэлтэст зохион байгуулагч,
1990-1992 онд Улсын Бага Хурлын Тамгын газарт зөвлөх,
1992-1996 онд Улсын Их Хурлын гишүүн,
1996-1998 онд Төрийн захиргаа, удирдлагын хөгжлийн институтийн багш,
2000-2001 онд Улсын Их Хурлын даргын зөвлөх,
2001-2002 онд УИХ-ын Тамгын газрын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга,
2002-2008 онд Улсын Мэргэжлийн Хяналтын газрын дарга,
2008-2010 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайдын зөвлөх,
2010-2011 онд Өмнөговь аймаг дахь Засгийн газрын бүрэн эрхт төлөөлөгч,
2011-2013 онд “Эрдэнэс Оюутолгой” ХХК-ийн захирал,
2013-2014 онд УИХ дахь МАН-ын бүлгийн ажлын албаны дарга
2014-2015 онд Монгол Улсын Шадар сайдын ажлын албаны дарга
2015-2020 онд Монголын хөдөлмөрийн аюулгүй ажиллагаа, эрүүл ахуй, байгаль орчны нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч,
2016-2020 онд “Мошеа Эко” ХХК-ийн захирал,
2017 оноос МАН-ын Хяналтын ерөнхий хорооны даргаар ажиллаж байжээ.

Дэлгэрэнгүй унших

Санал болгох