Бидэнтэй нэгдэх

Улстөр нийгэм

Эдийн засагч Л.Наранбаатар 3.3 сая хохирогчтой залилангийн гэх хэргийн талаар мэдээллээ

Огноо:

,

Эдийн засагч Л.Наранбаатар өнөөдөр залилангийн гэх хэргийн талаар мэдээлэл хийлээ. Тэрбээр, "3.3 сая хохирогчтой залилангийн гэмт хэргийн талаар мэдээлэл өгье. Зөвхөн баримт судалгаа, факт яригдана. Тавантолгойгоос Гашуунсухайт боомт хүртэлх 270 км төмөр замыг 2010 онд "Энержи ресурс" барих гэж байхад тухайн үеийн Барилга, зам тээврийн сайд Х.Баттулга гацаасан. Үүний улмаас 10 тэрбум ам.долларын хохирол учирсан. 698.8 сая ам.доллараар барих гэж байсан төмөр замын өртөг одоо нэг тэрбум 281 сая ам.доллар болчихсон. Нэг сая тонн нүүрс гаргах гэж 1-2 хүний амь насыг золиосолж байна. Жолоочид өвөл машиндаа халаагч тавьж шатаж үхэж байна. 2013 онд төмөр зам ашиглалтанд орох байсан. 17 тэрбум 442 сая ам.долларын борлуулалтын ашиг олох боломжтой байлаа. Ам.долларын ханшийг өнөөдөр 1500 төгрөгь байлгах боломж байлаа. Цэвэр ашиг 7 тэрбум 402 сая ам.доллар олох байсан. Засгийн газар үүнийхээ 85 хувийг буюу 6 тэрбум 306 сая ам.долларыг хүртэх байлаа. Үүн дээр "Эрдэнэс Тавантолгой"-гоос улсад төлөх татвар 3 тэрбум 715 сая ам.доллар байсан. Ингээд нийтдээ 10 тэрбум ам.долларын цэвэр ашгийг бид алдсан. Энэ мөнгийг нэг өрхөд хуваавал 11,130 ам.доллар буюу 32 сая төгрөгийг төр нэг өрхөд өгөх байжээ. Хэрэв Ерөнхийлөгч төмөр замыг гацаагаагүй байсан бол бид нэг сая төгрөг биш энэ их мөнгийг иргэддээ өгөх байв. Мөн энэ мөнгөөр гэр хорооллын 250 мянган өрхийг 70 мкв бүхийн орон сууцанд үнэгүй оруулах боломж байлаа. Ингээд бид утаа, хөрсний бохирдлын асуудлаас салах байсан юм. Эсвэл 10 тэрбум ам.доллараар эсвэл 14 мянган цэцэрлэг барих байлаа. Төмөр замаа ашиглалтад оруулсан бол монголчууд 100 хувь Оюутолгойгоо ажиллуулах байв. 60-70 сая тонн зарсаны эцэст арай хийж 1072 ширхэг хувьцааны 96,480 төгрөгний ногдол ашиг хүртлээ. Үнэн хэрэгтээ 1,884,503 төгрөгийн ногдол ашиг авах боломжийг бид алдсан. Төмөр замыг гацаасан нь хамгийн том хэрэг. Үүний хамгийн том хохирогч нь Монголын ард түмэн. Төмөр зам баривал танк орж ирж, монголчууд эзлэгдэнэ гэж Ерөнхийлөгч хэлж байлаа. Майдар хот, Аж үйлдвэрийн парк гээд баахан макет хийгээд бурхан болчихсон. Гэвч биднээс 10 тэрбум ам.долларын боломжийг хулгайлчихаад байна. Үүнээс хэн хожсон бэ гэвэл хоёр хөрш Хятад болон ОХУ, "Голомт"-ын Д.Баясгалан, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга.

Энэ хугацаанд ОХУ 32 сая тонн коксжих нүүрсийг Хятадад зарсан. Якутад нэг тэрбум тонн нүүрсний нөөц байна. Энэ нүүрсийг Владивостокоор Хятадад зарж байна. Элегест хэмээх хоёр тэрбум тонн нөөцтэй нүүрсний уурхай бий. ОХУ-ын зэс, нүүрс Монголын төмөр замаар дамжиж Хятад руу зөөвөрлөгдөнө. ОХУ-ын төслүүдийг явуулахын тулд Монголд төмөр зам бариагүй. ОХУ ингэж хожсон. ОХУ-ын Хятадын нүүрсний зах зээлийг эзлэх хэмжээ жил бүр өснө. Харин Монголын зах зээл шахагдана. Удахгүй Австрали мөн эргэн орж ирнэ. Төмөр замаа бариад ч хэрэггүй болно. Харин Хятад Монголоос хямд нүүрс авч хожсон. Гурав дахин бага үнээр бид Хятадад нүүрсээ зарсан. "Голомт"-ын Д.Баясгалан болон "Бодь" групп долоон ам.доллараар буюу бага өртгөөр нүүрс авч байна. "Бодь" групп 2.770 сая тонн нүүрсийг зарсан. Энэ хүн 1 тэрбум ам.долларыг ашгийг ганцаараа хүртсэн. Монголоос долларын тэрбумтан төрж байна. Х.Баттулга Оросын даалгаврыг амжилттай биелүүлсэн. Д.Баясгалан найздаа төмөр зам авч өгсөн. Магадгүй би энэ бүхнийг мэдээлснийхээ төлөө шоронд орж магадгүй. Төмөр замын тендерийн талаарх мэдээллийг улсын нууцад хамааруулсан. Хэрэв энэ хэргийг сөхвөл эрүүгийн гэмт хэрэгтэн болно. Ийнхүү 3.3 сая хохирогчтой хэргийн ялагч нар нь эдгээр хүмүүс. Монгол ялагдчихсан. Монголд баяжуулах үйлдвэр байхгүй Хятад ялсан байна. Оросууд баяжуулах үйлдвэрээ барьж байна. "Голомт"-ын Д.Баясгалан тендергүйгээр төмөр зам барих эрхийг авсан. Найздаа Гавьяат эдийн засагч цол өгчихсөн учир би энэ хоёрыг найзууд гэж хардаж байгаа юм. Хэрэв 2013 онд төмөр зам баригдчихсан бол бид сая гаруй төгрөгийн ногдол ашиг авах байлаа. "Голомт"-ын угшилтай шүүгчийг Ерөнхийлөгчийн институц дээд шүүхэд томилох гэж үзлээ. Харин Монголын заяа түшиж ийм зүйл болсонгүй. Энэ алдсан 10 тэрбум ам.долларыг нөхөх боломжгүй. 100 мянган залуучуудад 100 мянган ам.доллар өгөөд дэлхийн топ сургуулиуд руу явуулах боломж байлаа. Бид алдчихсан. 2023 онд Оросууд 65 сая тонн коксжих нүүрс тээвэрлэх маш том терминаль барьж Монголчуудыг зах зээлээс шахах гэж байна. Би тооцоо судалгаагаа та бүхэнд нээлттэй болгоно" гэлээ.

Дэлгэрэнгүй унших
АНХААРУУЛГА: УИХ-ын 2024 оны ээлжит сонгуулийн хуулийн холбогдох заалтын хүрээнд тус сайтын сэтгэгдэл хэсгийг түр хугацаанд хаасан болно.

Улстөр нийгэм

Сүүлийн 30 жилийн алдааг засах гэж системийн авлигатай тэмцэж байгааг Дундговьчууд сайшааж, багаар нь дэмжинэ гэв

Огноо:

,

Монгол Ардын намын дарга, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Дундговь аймгийн иргэд сонгогчидтой уулзаж, 2024 оны УИХ-ын сонгуулийн онцлог, Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж, холимог тогтолцоонд шилжсэнээр Монгол Улс анх удаа 126 гишүүнтэй парламенттай болж, нийгмийн төлөөлөл нэмэгдэх боломж бүрдсэн талаар танилцууллаа. 

Тэрбээр “Өнгөрсөн гурван жил гаруй хугацаанд авлига, хулгайтай тэмцсэний дүнд эдийн засаг -4.6 хувиас 7 хувь болж, валютын нөөц 5 тэрбум долларт хүрсэн. Тоо худлаа хэлдэггүй. Та бүхэн бидний эхлүүлсэн ажлыг үргэлжлүүлж, Монгол Ардын намаас нэр дэвшигчдийг багаар нь дэмжээрэй. Тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, парламентын засаглалаа хамгаалан бэхжүүлэх сонголт юм шүү” гэлээ.

УИХ-ын сонгуулийн 7-р тойрогт Монгол Ардын намаас Б.Дэлгэрсайхан, Ө.Золбаяр, Б.Саранчимэг, Г.Батсуурь, Г.Мөнхцэцэг, Т.Энхтүвшин, Н.Наранбаатар нар нэр дэвшиж байна.

Сүүлийн 30 жилийн алдааг засах гэж системийн авлигатай тэмцэж, хөгжлийн чөдөр тушаа болсон олон зүйлийг өөрчлөхийн төлөө зоригтой, хурдтай ажиллаж буй Ерөнхий сайдынхаа эхлүүлсэн ажлыг үргэлжлүүлж, үр дүнг нь үзэхийн төлөө нэр дэвшигчдийг багаар нь дэмжихээ Дундговьчууд илэрхийлж байв. Мөн Ерөнхий сайдыг цар тахлын дараах эдийн засгийн хүндрэлийг давахдаа “Шинэ сэргэлтийн бодлого”, тэр дундаа Боомтын сэргэлтийг санаачлан эхлүүлснийг иргэд сайшааж, говь нутгийн хөгжлийн төлөө багаараа нэг сэтгэлтэй ажиллахыг нэр дэвшигчдэд захилаа.

Дундговь аймагт 2016-2024 онд улсын төсөв болон гадаадын зээл, тусламжийн эх үүсвэрээр нийт 303.9 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлсэн байна. Тухайлбал, аймгийн төвийн бохир ус цэвэрлэх байгууламж, Төв цэнгэлдэх хүрээлэн, Ахмадын хөгжлийн төв, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэний төв, аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, Өлзийт мандал өрхийн эмнэлгийн өргөтгөл, Хулд сумын эрүүл мэндийн төв, Дэлгэрцогт, Сайхан-Овоо, Эрдэнэдалай сумын инженерийн дэд бүтэц, Сайхан-Овоо сумын хүүхдийн сургууль, Адаацаг сумын сургуулийн спорт заал, Гурвансайхан, Луус сумын хүүхдийн дотуур байр, аймгийн төвийн 2-р цэцэрлэг,  Дэлгэрцогт сумын цэцэрлэг, Өлзийт, Эрдэнэдалай сумын Соёлын төв, аймгийн төвийн цахилгаан станцын хуваарилах сүлжээний шинэчлэл, Мандал дэд станцын өргөтгөлийг ашиглалтад оруулж, бусад төслийн ажил эхэлсэн байна.

Харин ирэх дөрвөн жилд Өрнө-Дорно, Өмнөд-Умардын орнуудын авто замын сүлжээнд холбогдох говийн босоо тэнхлэгийн Тавантолгой-Мандалговь чиглэлийн 130 км төмөр зам, аймгийн төвд шинэ дулааны станц барьж, хог хаягдал боловсруулах үйлдвэр байгуулахаар Монгол Ардын намын мөрийн хөтөлбөрт тусгасан. Мөн мянганы төмөр замын хэсэг Мандалговь-Чойр чиглэлийн 180 км төмөр замыг барьж, хүрэн нүүрсийг Бичигт боомтоор гаргахаар төлөвлөж байна.

 

 

 

 

Дэлгэрэнгүй унших

Улстөр нийгэм

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн тэргүүлсэн Засгийн газар зоригтой, хурдтай, сайн ажиллаж байгаа учир бодлогоо үргэлжлүүлэх ёстой

Огноо:

,

Өмнөговь аймагт 2016-2024 онд улсын төсөв болон гадаадын зээл, тусламжийн эх үүсвэрээр нийт 1.6 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлсэн гэдгийг Монгол Ардын намын дарга, Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Өмнөговь аймагт ажиллах үеэрээ онцоллоо. 

Тэрбээр “Дэлхийд гайхагдсан элсэн манхан, үлэг гүрвэлийн өндөг,  эрдэс баялгийн охь болсон, оюунлаг Өмнөговьчууд та бүхэнтэйгээ дахин уулзаж байгаадаа баяртай байна. Ерөнхий сайдын хувиар Өмнөговь аймагт өнгөрсөн хугацаанд зургаан удаа буюу хамгийн олон ажиллажээ. Энэ удаагийн сонгууль ард түмэн ялах уу, авлигачид ялах уу гэдгийг шийдэх учир Өмнөговьчууд та бүхэн Монгол Ардын намд саналаа өгч, эхлүүлсэн ажил, шударга ёсны төлөөх тэмцлийг нь үргэлжлүүлээрэй. Нүүрсний хулгайтай тэмцэсний дүнд монголчууд бид нийтээрээ байгалийн баялгаасаа өгөөж хүртэж эхэлсэн. “Эрдэнэс Тавантолгой”-н 1072 хувьцааг амилуулж ногдол ашгаа тараасан. Үндэсний баялгийн сангаа байгуулж чадсан, эдийн засаг өссөн, анх удаа төсөв ашигтай гарсан гээд олон сайн мэдээ, эерэг өөрчлөлтүүд гарлаа. Ард түмэн ялах уу, хилийн чанадаас ажиглаж буй бүлэглэл ялах уу гэдэг сонголтын өмнө та бид хамтдаа байна” гэлээ.  

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн тэргүүлсэн Засгийн газар зоригтой, хурдтай, сайн ажиллаж байгаа учир бодлогоо үргэлжлүүлэх ёстой. Үүнд УИХ-ын сонгуулийн 7-р тойрогт Монгол Ардын намаас нэр дэвшиж буй Б.Дэлгэрсайхан, Ө.Золбаяр, Б.Саранчимэг, Г.Батсуурь, Г.Мөнхцэцэг, Т.Энхтүвшин, Н.Наранбаатар нар хүч нэмж, мөрийн хөтөлбөрөө биелүүлж ажиллах учиртайг Өмнөговьчууд захиж байв. Мөн тус намын энэ удаагийн сонгуульд дэвшүүлсэн мөрийн хөтөлбөр бодитой, жагсаалтаар нэр дэвшүүлсэн төлөөллүүд нэр цэвэр, тойрогт нэр дэвшин өрсөлдөж буй хүмүүс нь эв нэгдэлтэй, ажил, мэргэжлийн өндөр туршлагатай байна. Энэ нь бусад нам, улс төрийн хүчний нэр дэвшигчдээс ялгарч байгаа учраас Монгол Ардын намын нэр дэвшигчдийг багаар нь сонгохоо илэрхийлж байлаа.

Ерөнхий сайд өмнө нь Өмнөговь аймагт ажиллах үеэр иргэдийн гаргасан санал хүсэлтийн дагуу шаардлагатай төсөл арга хэмжээг эрэмбэлсэн. Энэ хүрээнд:

-Гашуунсухайт, Шивээхүрэнгийн хилийн боомтын шинэчлэл,

-Баяндалай-Гурвантэс чиглэлийн 80 км хатуу хучилттай авто замын ажил ( улсын төсөв )

-Гурвансайхан нисэх буудлын аэродромын өргөтгөл, навигацийн тоног төхөөрөмж (зураг төсөв)

-Аймгийн төвийн цэвэрлэх байгууламж

-Өмнөговь аймгийн төвийг нийслэлтэй холбосон авто замын “Шар тээг”-ийн уулзвараас Цогтцэций сумын төв хүртэлх 59.6 км хатуу хучилттай авто зам төсөл

-Оюутолгой-Цагаан суварга чиглэлийн агаарын шугам, дэд станц төсөл хэрэгжиж байна.

Харин ирэх дөрвөн жилд хойд, урд хөрштэй холбогдох босоо тэнхлэгийн авто зам, төмөр замын төслүүд хэрэгжүүлэхээ Ерөнхий сайд онцоллоо. Тухайлбал, Шивээхүрэн-Арцсуурь боомтын чиглэлийн баруун босоо төмөр замын 143 км-ийг, Арвайхээр - Шивээхүрэн боомт чиглэлийн 115 км авто зам, Тавантолгой-Мандалговь чиглэлийн 100 км төмөр зам барьж, Гашуунсухайт боомтыг олон улсын зэрэглэлтэй болгох, Шивээхүрэн, Ханги боомтыг өргөжүүлж нэвтрүүлэх хүчин чадлыг нэмэгдүүлж, Өмнөговь аймгийн нисэх буудлыг 4D ангиллынх болгон өргөтгөх юм.

Мөн Тавантолгойн бүлэг ордыг түшиглэн хүнд үйлдвэрлэлийн “Үйлдвэр технологийн парк” байгуулах ажлыг эхлүүлж, говийн бүсийг усаар хангах “Хэрлэн тоонот”, “Орхон Онги” төслийн ус дамжуулах шугамыг үе шаттайгаар барихаар Монгол Ардын нам мөрийн хөтөлбөртөө тусгажээ. 

 

 

Дэлгэрэнгүй унших

Улстөр нийгэм

Т.Мөнхсайхан, Л.Нинжжамц, Ж.Алдаржавхлан нарын иргэд, сонгогчидтой хийх уулзалт үргэлжилж байна

Огноо:

,

-Төрийн албанд түүртэлгүй зүтгэх залуус тул дэмжинэ-

2024 оны УИХ-ын сонгуулийн Xll тойрог, Хан-Уул дүүрэгт Монгол Ардын намаас нэр дэвшигч, хүний их эмч Т.Мөнхсайхан, Хан-Уул дүүргийн Засаг дарга Ж.Алдаржавхлан, УИХ-ын дарга Г.Занданшатарын зөвлөх, хэвлэл мэдээллийн тод төлөөлөгч, сэтгүүлч Л.Нинжжамц нар Хан-Уул дүүргийн 11, 16, 17, 21 дүгээр хорооны иргэдтэй уулзаж, Монгол Ардын намаас дэвшүүлсэн "Шинэ сэргэлтийн бодлого-Бүсчилсэн хөгжлийн реформ" мөрийн хөтөлбөрөө дэлгэрэнгүй танилцуулж, санал хүсэлтийг нь сонслоо. Уулзалтын үеэр иргэдийн зүгээс зам харилцааны асуудал, дахин төлөвлөлт, сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмж, барилгын хүртээмж стандарт зэрэг олон асуудлыг хөндөж байлаа.

Дүүргийн Засаг дарга Ж.Алдаржавхлан сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэхийн тулд сул байгаа газруудын зөвшөөрлийг цуцлуулж, ААН, компаниудтай зөвшилцсөний үндсэн дээр газрыг нь шилжүүлэн авч, улс, нийслэлийн төсвөөр нийтэд хэрэгтэй шаардлагатай байгаа сургууль, цэцэрлэгийг нэмж бариулах боломжтой болохыг тайлбарлав.

Ж.Алдаржавхлан “Их хуралд нэрээ дэвшүүлэх болсон шалтгаан нь хороо, дүүргийн ажил ямар байдгийг мэдэхийн хувьд анхан шатны нэгжид тулгамддаг асуудлыг бодлогын хэмжээнд шийдвэрлэхэд чиглэж байгаа. Мөн хийж дуусгаагүй байгаа олон бүтээн байгуулалтын ажлаа үргэлжлүүлэн хийнэ. Үр дүнг нь иргэдийнхээ хамт үзнэ” гэлээ. Түүний хувьд 20 минутын хот төсөл хөтөлбөрийн гол санаачлагчдын нэг бөгөөд “Энэ хөтөлбөрийг МАН мөрийн хөтөлбөртөө оруулж, улмаар хууль болгон батлан гаргасан. Ирэх оны нэгдүгээр сараас хэрэгжиж эхэлснээр нийслэл хот цоо шинэ бүтцээр ажиллаж, хөгжинө” гэдгийг иргэдэд тайлбарласан юм.  

Нэр дэвшигч Л.Нинжжамцын хувьд нийгмийн сайн сайхны төлөө, тодруулбал, өрх толгойлсон аав, ээж, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, залуусын нийгмийн асуудалд илүү анхаарахаа илэрхийллээ. Түүнийг иргэд “Өндөр боловсролтой, төрд олон жил ажилласан туршлагатай эмэгтэй. Ажилгүйдэл, ядуурал, хүн амын өвчлөл, гэр бүлийн хүчирхийлэл, тэгш бус боловсрол, хүний эрхийн тал дээр бусдаас илүү мэдрэмжтэй байж, сайн ажиллаж чадна гэдэгт итгэж байна” хэмээж байв.

Нэр дэвшигч, Төрийн соёрхолт их эмч Т.Мөнхсайхан мэргэжлээрээ ГССҮТ-д 10 гаруй жил ажиллахдаа Монгол Улсад хийгддэггүй байсан хэд хэдэн мэс заслыг нутагшуулсан ачтай. Мөн хамгийн хүнд хэцүү үе болох ковидын үед Эрүүл мэндийн сайдаар сайн ажилласан болохыг иргэд сайшааж байв. Түүнчлэн ахмадууд хэдэн сараар хүлээж байж авдаг байсан хөнгөлөлттэй эмийн дарааллыг арилгаж, эм бичүүлж авах ажлыг хялбар болгосонд ам сайтай байв.

Нэр дэвшигч Т.Мөнхсайхан “Эмч хүний хувьд цагаан халадтай, чагнууран гоёлтой, төрдөө тангараг өргөсөн учраас энэ удаад зөв сонгууль хийнэ. Сүүлийн үед надтай холбоотой гүтгэсэн сөрөг мэдээлэл яваад байна. Хөгшин настай аавын минь зураг, дуу хоолойг ашигласан мэдээлэл цацах болов. Мэдээлэлд эмзэглэхгүй байгаа. Тиймээс гүтгэдэг хар сонгууль биш зөв жишгийг тогтоосон цагаан сонгууль хийх болно. Улстөрийн зөв соёлыг бий болгоё” хэмээн уриаллаа.

Ийнхүү санал бодлоо хуваалцсаны дараа нэр дэвшигчид “Их төрөө төвхнүүлэх, эрх үүрэг хүлээсэн сонгогч та бүхэндээ баярлалаа. МАН-аас Хан-Уул дүүрэгт нэр дэвшигчдийг багаар нь дэмжиж байж бид гурвын хэлэх үг, хийх ажил хүчтэй байна шүү” хэмээв. 

 

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Улстөр нийгэм13 цаг 15 минут

Сүүлийн 30 жилийн алдааг засах гэж системийн авлигатай тэмцэж байгаа...

Улстөр нийгэм15 цаг 23 минут

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн тэргүүлсэн Засгийн газар зоригтой, хурд...

Улстөр нийгэм18 цаг 16 минут

Т.Мөнхсайхан, Л.Нинжжамц, Ж.Алдаржавхлан нарын иргэд, сонгогчидтой х...

Улстөр нийгэм2024/06/22

Халхголчууд Засгийн газрын бодлогыг тогтвортой үргэлжлүүлж, МАН-ыг б...

Цаг үе2024/06/22

Монгол Ардын намаас Төвийн бүсэд нэр дэвшигчид Дархан-Уул аймагт ажи...

Улстөр нийгэм2024/06/22

Баянзүрх дүүргийн 13, 14, 42 дугаар хорооны иргэд МАН-ын нэр дэвшигч...

Улстөр нийгэм2024/06/22

Ерөнхий сайдын эхлүүлсэн ажлыг үргэлжлүүлэхийн тулд Монгол Ардын нам...

Улстөр нийгэм2024/06/22

Налайх, Багануур, Багахангай дүүргийн бүтээн байгуулалтыг үргэлжлүүл...

Улстөр нийгэм2024/06/22

Говьсүмбэрчүүд хийсэн ажил, хэлэх үгтэй нэр дэвшигчдэд итгэл хүлээлг...

Улстөр нийгэм2024/06/22

Монгол Ардын намаас Сонгинохайрхан дүүрэгт нэр дэвшигчид “Улаа...

Санал болгох