Бидэнтэй нэгдэх

Цаг үе

Шинэ цай /Өгүүллэг/

Огноо:

,

Жин үдийн нар зулай нэвт төөнөж, сүүмэн хөх зэрэглээ талын энгээр суунаг татан мяралзсан зуны дунд сарын балжиннямтай билэгт сайн өдөр Молом, Цэнгэл хоёр ачааны тэрэгний бөгчим халуун бүхээгт савчуулан Хавчуугийн амыг өгсөж явлаа. Ёс болгож өмссөн малгай бүү хэл зүс дагаж ургасан үсэндээ хүртэл түүртэм их халуунаас шантарсан уу, эсвэл хэзээ мөдгүй тулаад ирсэн уулзалтаас халширсан уу, бүү мэд, Молом нэг л бэргэсэн янзтай:

-Шууд л давхиад буухаар яадаг юм бол доо хө хэмээгээд эмгэн рүүгээ царайчлан харвал нөгөөх нь:
-Одоо эргэж буцах газаргүй болсон байх аа гээд буруу харав.

Молом, Цэнгэл хоёр адтай ааштай, амтай хэлтэй гэж жигтэйхэн, зүс царайгаар гурван сумандаа гайхагдсан сайхан охинтой байсан цаг саяхан мэт ч талийгаачаа бурхны орон руу илгээгээд долоон зуны нүүрийг үзжээ.

“Инээхээс өөр өвчингүй, тольдохоос өөр ажилгүй хэцүүхэн хүн шүү” гэж ээждээ загнуулдаг байсан охин нь нутгийнхаа Санж өвгөний хүү Дэмбээтэй толгой холбож, ганц сайхан хүүтэй ч болж, эмгэн өвгөн хоёрын сэтгэлд чухам нэг нар мандуулж билээ. Гэвч охин нь сөнгө бяцхан хүүгээ гуравхан настай байхад нь ходоодны хорт хавдартай болж, хот хүрээ газарт туяа эмчилгээ хийлгэж, хагас жил эмнэлгийн ор сахисан боловч эдгэрлийг олсонгүй. Газар дээрх ганц охин үрээ алдаж, амьдын тамд унасан хоёр хөгшнийг хүргэн хүү нь л түшиж тулж, ганц зээ нь голыг нь дэвтээсээр өнөөдөртэй золгожээ. Халуун залуу насанд хагацал амсаж, гэрт орж эм, гадаа гарч эр болж, эхээсээ өнчирч үлдсэн хүүгээ өвөртлөөд хэдэн малынхаа хойноос шогших хүргэнээ харсан өвгөн тулж ирсэн зовлонг сөрж зогсох тэнхэлтэй болж, уй гашуу, харуусал зовлонгоосоо болоод нүүрнийхээ арьсыг холцруутан сайрттал уйлсан эмгэн ч бас үхсэний хойноос үхэхгүйгээс хойш өндийж босох ёстой гэдгийг яс махандаа шингэтэл ойлгож билээ.

Хүү нь сургуульд орж, дотуур байранд амьдрах болсон цагаас эхлээд Дэмбээ аймгийн төв рүү байн байн шогшдог шинэ ажилтай боллоо. Хүүгээ хүргэж өгөх, авах, хоол, унд дөхүүлэх, хувцас хунарыг нь солих гээд тийн явах шалтгаан ч тасрахгүй. Гэвч сүүлийн нэг жилийн хугацаанд Дэмбээгийн аймаг руу явах нь илүү олширч, ирэх цаг нь улам алсардаг болжээ. Хоёр хөгшин эхэндээ “Яав ийв, ямар нэг муу юм болоогүй байгаа” гэж түгшдэг байсан бол сүүлдээ “Гэрээс гарахаараа л уяа нь алдуурсан нохой шиг алга болдог хүнтэй боллоо” хэмээн битүүхэндээ бухимдана.

-Эрүү өвдөг нь нийлэх шахсан хоёр хөгшин хэдэн малын хөл гүйцэхгүй уулын мухарт самгардаж суугаа гэдгийг чи бүр мартаж орхижээ хэмээн Цэнгэл үглэж хүртэл үзсэн удаатай. Хэд хоногийн өмнө Дэмбээ хулган байж:
-Би аймаг ороод ирдэг юм уу. Хүнтэй уулзах ажил гараад гэхэд Цэнгэл эмгэн:
-Өөрөө л мэд...Хүүгийн хичээл сургууль тарсан байхад ямар ажил байдаг байнаа хэмээн үглэж эхэлтэл Дэмбээ хар цагаан дуугүй гараад явсан билээ. Түүнээс хойш тэр ирсэнгүй.
-Дэмбээ бас л алга шүү гэж Цэнгэлийг үглэхэд Молом:
-Залуу хүн шүү дээ, хөөрхий. Одоо дөнгөж гуч гарч байна.

Хар залуугаараа хагацал зовлон үзэж, сэтгэлийн шаналалд автсан хүн гадуур дотуур яваг дээ. Ноос ноолуурын ажил дууссан, хадлан тарианы цаг болоогүй, найр наадам ид өрнөсөн үед жаахан ч гэсэн нуруугаа амрааж, сэтгэлээ тэнийлгэг. Чи битгий үглэж, дуулаад бай хэмээн түүнийг зандарсхийгээд л өнгөрчээ. Энэ явдлаас хойш хэд хонож байтал хамаатных нь бүсгүй шөлний хонь авахаар тэднийд ирэхдээ Цэнгэлтэй ихэд аминчирхаж:

-Цэнгээ аажаа минь, хүн гээч амьтан худлаа л байдаг юм байна. Муу дүүг минь өнгөрөөд долоохон жил болж байхад Дэмбээ эхнэр авах гэж байгаа бололтой. Хавчуугийн амны Иш өвгөний охинтой сүжрээд, өнөөх нь саяхан нярайлсан гэнэ. Энэ муу хүү нь хар нялхаараа хойд эхийн гар харах нь дээ гэлээ. Цэнгэл эмгэн:
-Даанч дээ хэмээн уулга алдаж, тэдний яриаг гэрийн дотроос сонсож суусан Молом өвгөн ч хирдхийн цочсондоо ууж байсан аягатай хярмаа золтой л алдаж асгасангүй.

Хүргэн хүү нь шинэ эхнэр авч, бүр хүүтэй болсон тухай мэдээ хоёр хөгшний аньж ядсан шархан дээр давс үрсэн хэрэг болж, хэн хэнийг нь нойргүй хонуулжээ.

Маргааш өглөө нь үе үе нулимсаа арчин зээ хүүгийнхээ толгойг үнэрлэн нялхамсаж, тэгснээ өвгөн рүүгээ адайр аашлах эмгэнээ өрөвдөнгүй харж суусан Молом ухасхийн босч, Дэмбээгийн гэрийг буулгаж эхлэв. Цэнгэл эмгэн сандарч:

-Хүүе, өвгөн минь больж үз. Нүгэл гэм. Хүн амьтан юу ч гэх билээ гэхэд Молом хариуд нь хар цагаан ганц ч үг ганхийсэнгүй. Тэрээр хүргэнийхээ гэрийг буулган хана, унийг нь цэмбийтэл хурааж, туурга дээврийг нь хатаахаар дэлгэсэн хойноо:
-Алив, Цэнгэл энэ гэрийн дээвэр туургыг сэлбэ. Би гэрийнх нь модыг будуулахаар Балдангийн хүүг дуудаадхая гээд аргамжаатай морь руугаа үг сүггүй алхлаа.
Хүргэнээ эхнэртэй болсон гэж дуулаад гэр орныг нь буулгаж түйвээх нь гэж айж суусан Цэнгэл ч шурдхийн босч зүү утас нийлүүлэн дээвэр туургыг нь нөхөж сэлбэв. Тэр хоёр Дэмбээгийн гэрийн модыг будуулж, хуучин муу авдрыг нь илүү гэртээ оруулж, хоёр шинэ авдар, ор худалдан авч, дээл хувцсыг нь хийгээд өнөө өглөө хар үүрээр ачаалаад жин үд гэхэд Хавчуугийн амны хад чулуун дунд бүдчүүлж сэгсчүүлж яваа нь энэ билээ.
Хүнд амьсгаатай тэрэг аахилж уухилсаар газрын өгсүүрийг гэтлээд улмаар гол уруудан давхисаар Иш өвгөний гадаа ирэв. Том, жижиг хоёр гэрийн гадаа хүүхдийн өлгийний даавуу угааж хатаажээ. Тэрэгний чимээнээр гэрээс гарч ирсэн Дэмбээ хоёр хөгшнийг хараад сандарч мэгдэн:
-Хүүе, ээж гэснээ өөр үг дуугарсангүй хөшиж орхилоо. Молом, Цэнгэл хоёр машинаас буух зуураа дээл хувцсаа засан малгайгаа тэгшлээд:
-Алив хүү минь, ирж үнсүүл гэхэд энэ ертөнц дээр байхгүй том нүгэл үйлдсэн мэт санан айж ичиж, сандарч зовж байсан Дэмбээ өөрийн мэдэлгүй Моломын тохойг түшин үнсүүлэв.

Иш өвгөний гэрт хүүхдээ хөхүүлж суусан намхан бүсгүй айлчид орж ирэхэд яарч сандран босоод цай аягалах зуураа хоёр хөгшнийг гайхсан шинжтэй харна. Гэрийн эзэн Иш мэндийн үг хэлэлцээд газрын гарц, бороо хур мэтийн ойр зуурхныг сонин болгох зуураа Дэмбээ рүү асуусан харц байн байн илгээх аж. Дэмбээ ч байх суух газраа олж ядан дальдчина.

Молом өвгөн цайгаа уучихаад бодлоо цэгцлэх мэт түрхэн сууснаа өврөөсөө хадаг гарган Иш өвгөний бурхан дээр ихэд ёсорхуу тавиад:

-Хоёр хүүхэд маань хамтын амьдралаа эхлүүлж, үр хүүхэдтэй болсонд хөгшин хонины насгүй болсон бид магнай тэнэгэр байна. Яаруу тулгамдуу сонсоод хүүгийнхээ гэрийг ачаад ирлээ. Намраас ёс төрөө гүйцээнэ биз. Залуу хүмүүс өөрийн гэсэн орон гэртээ үр хүүхэдтэйгээ амьдрах нь хамгаас чухал гэж мунхаг би бодлоо гэснээ санаа алдлаа.
Тэнгэрийн нар газарт аргамжуулсан мэт тунарч, цэцэгсийн толгой өнгө булаалдан алагласан Хавчуугийн голын хөвөөн дээр цомбойж бөмбийсөн шинэ гэр бослоо. Молом өвгөн “Ямартай ч муу хүргэнээ айлын гэрт толгой хоргодуулахгүй юм шүү” гэсэн бодолдоо хүрч сэтгэл нь бага ч болов амсхийсэн бол Цэнгэл эмгэн “Үхсэн амьдын өр салах цаг боллоо” хэмээн ууч холоор сэтгэж, хүргэн хүүгээ өрөвдөнгүй ширтэх ажгуу.
Дэмбээгийнх гэдэг айлын шинэ цай тогоон дээр даргитал буцалж байлаа.

Б.Цоожчулуунцэцэг

Дэлгэрэнгүй унших
АНХААРУУЛГА: УИХ-ын 2024 оны ээлжит сонгуулийн хуулийн холбогдох заалтын хүрээнд тус сайтын сэтгэгдэл хэсгийг түр хугацаанд хаасан болно.

Цаг үе

Улаанбаатарт өдөртөө дуу цахилгаантай бага зэргийн аадар бороо орно

Огноо:

,

Малчид, иргэд, тээвэрчид, аялагчдад зориулсан мэдээ: 20-нд төвийн аймгуудын нутгаар, 21-нд төв болон зүүн аймгуудын нутгаар бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орно.

2024 оны долоодугаар сарын 19-ний 08 цагаас 20 цаг хүртэл: Ихэнх нутгаар солигдмол үүлтэй. Монгол-Алтай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутаг, Эг, Үүр голын хөндийгөөр бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орно. Бусад нутгаар бороо орохгүй. Салхи зүүн аймгуудын нутгаар баруун хойноос, бусад нутгаар баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр, борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. Монгол-Алтай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар 20-25 хэм, говийн бүс нутгийн баруун өмнөд хэсгээр 35-40 хэм, Их нууруудын хотгор болон говийн бүс нутгийн зүүн хэсэг, Хангайн нурууны өвөр бэл, Орхон-Сэлэнгийн сав газраар 30-35 хэм, бусад нутгаар 26-31 хэм дулаан байна.


УЛААНБААТАР ХОТ ОРЧМООР: Үүлшинэ. Дуу цахилгаантай бага зэргийн аадар бороо орно. Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр, борооны өмнө түр зуур ширүүснэ.. 28-30 хэм дулаан байна.

БАГАНУУР ОРЧМООР: Үүлшинэ. Дуу цахилгаантай бага зэргийн аадар бороо орно. Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр, борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. 27-29 хэм дулаан байна.

ТЭРЭЛЖ ОРЧМООР: Үүлшинэ. Дуу цахилгаантай бага зэргийн аадар бороо орно. Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр, борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. 26-28 хэм дулаан байна.


2024 оны долоодугаар сарын 20-ноос 2024 оны долоодугаар сарын 24-нийг
хүртэлх цаг агаарын урьдчилсан төлөв

20-нд баруун аймгуудын нутгийн зарим газар, төвийн аймгуудын ихэнх нутаг, говийн аймгуудын нутгийн баруун хэсгээр, 21-нд төв болон зүүн аймгуудын ихэнх нутаг, говийн аймгуудын нутгийн зүүн хэсгээр, 22-нд баруун болон төвийн аймгуудын нутгийн хойд хэсэг, зүүн аймгуудын ихэнх нутгаар, 23-нд баруун аймгуудын нутгийн хойд хэсэг, төв болон зүүн аймгуудын нутгийн зарим газраар бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орно. Салхи борооны өмнө түр зуур ширүүснэ. 20, 23-нд төвийн аймгуудын нутгийн хойд хэсгээр, 21, 22-нд нутгийн зүүн хэсгээр бага зэрэг сэрүүсэж Монгол-Алтай, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутаг, Завхан голын эх, Хүрэнбэлчир орчим, Тэрэлж голын хөндийгөөр шөнөдөө 5-10 хэм, өдөртөө 18-23 хэм, Их нууруудын хотгор, говийн бүс нутгаар шөнөдөө 19-24 хэм, өдөртөө 32-37 хэм, бусад нутгаар шөнөдөө 13-18 хэм, өдөртөө 24-29 хэм дулаан байна.

Дэлгэрэнгүй унших

Цаг үе

Сургуулийн орчинд авлигын эсрэг соёлыг төлөвшүүлэх нь

Огноо:

,

Авлигатай тэмцэх соёлыг үндэстэн даяар төлөвшүүлэх нь нэг өдрийн ажил биш. Урт удаан хугацааны туршид тууштай байх шаардлагатай бөгөөд тухайн улс, үндэстний хүүхэд бүрд багаас нь төлөвшүүлэх ёстой.

Залуу, хойч үеийнхэнд боловсрол олгохоос гадна, багаас нь авлигын эсрэг үнэт зүйлсийг төлөвшүүлэхэд хамгийн тохиромжтой гэр бүлээс гаднах нийгэмшлийн орчин бол сургууль юм. Тиймээс сургуулиуд авлигын шинжтэй бүх үйлдлээс ангид байх ёстой. Гэвч зарим сургуулиудад шинээр элсэхэд авлигын шинжтэй үйлдлүүд үйлдэгддэг гэж Индонезийн Авлигатай тэмцэх хорооноос (АТХ) мэдээллээ. Сурагч шинээр элсэх үйл явц дахь авлигын шинжтэй үйлдлүүдийг АТХ-ноос гаргасан 2023 оны Боловсролын шударга байдлын үнэлгээний судалгаагаар илрүүлсэн байна. Судалгаанд сурагч, сурган хүмүүжүүлэгчид, багш нараас гадна боловсролын байгууллагын удирдлагуудыг хамруулсан. Үүнд сурагч, эцэг эхийн шударга байдал, боловсролын экосистем, боловсролын засаглал дахь авлигын эрсдэл гэсэн гурван үндсэн зүйлийг үнэлжээ.

·Судалгаанд хамрагдсан багш нарын 24.6 хувь нь хэд хэдэн сурагчийг сургуульд ямар нэгэн "бэлэг" өгсөн учраас сургуульд элсүүлсэн гэж хариулжээ.

·Судалгаанд хамрагдсан багш нарын 42.4 хувь нь сургуульд элсэх шаардлага хангаагүй хүүхдүүдийн эцэг эх нь сургуульд бэлэг өгсөн учраас элсүүлсэн гэжээ.

Тус АТХ-ноос зохион байгуулсан судалгаанд Индонези улсын олон тооны сургуулиудыг хамруулсан. Судалгаагаар ердөө хараад өнгөрөх төдий бус бүх оролцогч талууд онцгой анхаарал хандуулах шаардлагатай хэмжээний үр дүн гарсан. Сургуулиудын элсэлтийн алба нь харьяаллыг өөрчлөх, тус суралцагч гавьяа шагналтай гэх мэт аргаар шинэ суралцагчийн элсэлтийг баталгаажуулдаг гэж ярьдаг байсан бол одоо "хахууль"-ийн арга зам байгаа гэх яриа гарчээ. Мэдээжийн хэрэг энэ яриа нь ямар нэг шалтгаанаас үүдэлтэй тул ирээдүйд боловсролын байгууллагуудад авлигаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд ухаалаг хариу арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Сурагчид зөвхөн хичээл номоор дамжуулж мэдлэг олоод зогсохгүй сургуульд байхдаа харж, мэдэрсэн бүх зүйлсээсээ суралцаж төгсөөд нийгэмд хөл тавьдаг. Тийм учраас боловсролын салбарт авлигыг тэвчиж болохгүй бөгөөд үүнийг хүлээн зөвшөөрөх ёсгүй.

Сурч боловсрох энэ үе шатанд насанд хүрсэн хүмүүсийн хариуцлагагүй, авлигад автсан зан үйлийн оронд шударга байдлын үнэт зүйлсийг сурагчдад төлөвшүүлэх ёстой. Сурагчид авлигын зан үйлд өртсөөр байвал насанд хүрсэн хойноо ч ийм зан үйлийг давтах нь гарцаагүй. Хүүхдээ шилдэг сургуульд оруулахын тулд хууль бус арга хэрэглэж байгаа сурагчдын эцэг, эхийн үйлдэл зүйд нийцэхгүй байна. Энэ нь эдгээр хүүхдүүдэд зорилгодоо хүрэхийн тулд ямар ч арга замыг ашиглаж болдгийг, бурууг зөвтгөхийг үлгэрлэж байна. Хууран мэхлэх гэх мэт заримдаа өчүүхэн гэж үздэг зан чанар нь бусдад "халдварладаг" байж болох бөгөөд бусад сурагчдыг ч мөн адил зүйлд уриалдаг.

Боловсролын орчинд түгээмэл байдаг бусад авлигын шинжтэй зан үйл нь сахилга баттай холбоотойгоор буюу цагтаа ирдэггүй, эсвэл хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр хичээл таслах зэргээр илэрдэг. Хүүхдийн зан төлөвийг төлөвшүүлэхэд хүрээлэн буй орчны үүрэг ямар чухал болохыг үүнээс тод харж болно. Авлигатай тэмцэх үнэт зүйлсийг хүүхдэд багаас нь зааж сургавал үр дүн нь бүгдэд хүртээлтэй байх болно. Гэсэн хэдий ч авлигад автсан зан үйлийг төлөвшүүлбэл ирээдүйд олон хүн хохирох болно.

Ирээдүйд улс үндэстний ноён нуруу болохоор сурч боловсорч буй хүүхдүүд, боловсролын салбарт эдгээр авлигын үр байх ёсгүй тул АТХ нь сурагчдын эцэг эх нь багш нарт хүүхдэдээ сайн дүн авахын тулд ямар нэгэн зүйл, бэлэг сэлт өгдөг үйлдэлд анхаарлаа хандуулж байна. Эдгээр төгсөгчид дундаас ирээдүйд төрийн албанд ч, хувийн хэвшилд ч ажиллах боловсон хүчин төрөн гарна.

Семаранг Их Сургуулийн (Unnes) Боловсрол, сэтгэл судлалын сургалтын хөтөлбөрийн багш Эди Субхан авлигын эсрэг боловсрол, сургалт нь онолын түвшнээс бодит арга хэмжээ рүү шилжих ёстой гэв. Тэрээр “Сурган хүмүүжүүлэх арга барилаар авлигын эсрэг боловсролыг олгох нь” сэдэвт судалгаанд авлигаас урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх бодитой арга хэмжээ авахыг уриалсан байна.

"Авлигын эсрэг боловсрол нь тодорхойлолт, хэм хэмжээ, ёс суртахууны тухай урт хугацааны хэлэлцүүлэг байх ёстой төдийгүй сурагчдыг идэвхтэй мэдээлэл хайж, арга хэмжээ боловсруулах, арга хэмжээ зохион байгуулах, эргэцүүлэн бодоход уриалах ёстой" гэж Субхан тайлбарлав. Ингэснээр авлигын эсрэг боловсролд өөрчлөлт орж, өөрчлөгдөнө. Эдгээр сурган хүмүүжүүлэх чухал зарчмуудыг хэрэгжүүлснээр сурагчид авлигын үйлдлээс урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх талаар бодитой туршлага хуримтлуулж, авлигыг үл тэвчихэд суралцана.

АТХ ганцаар авлигыг устгаж чадахгүй гэдгээ тууштай илэрхийлж, авлигын эсрэг тэмцэх үйл ажиллагаанд нийгмийн бүх гишүүд нэгдэн ажиллахыг уриалж ирсэн. Өнөөдөр бидний боловсролын ертөнцөд тарьж буй авлигын эсрэг боловсролын үр шимийг ирээдүй хойч үе хураах болно гэж Индонезийн АТХ мэдэгджээ.

Эх сурвалж: https://en.antaranews.com

Дэлгэрэнгүй унших

Цаг үе

Улаанбаатар хот орчмоор долоодугаар сарын 20, 21-ний өдрүүдэд аадар орох төлөвтэй байна

Огноо:

,

Улаанбаатар хотын ойрын өдрүүдийн цаг уурын төлөв байдлыг ЦУОШГ-ын Урьдчилан мэдээлэх хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн О.Оюунчимэгээс тодрууллаа.

Тэрбээр "Улаанбаатар хот орчмоор долоодугаар сарын 20-21-ний шилжих шөнө аадар орно. Агаарын температур долоодугаар сарын 18-19 өдрүүдэд өдөртөө 25-30 хэмийн халуун байх төлөвтэй байна. Харин долоодугаар сарын 23-ний өдөр үдээс түр зуурын дуу цахилгаантай аадар орно.

Ойрын өдрүүдэд өдөртөө халуун байх төлөвтэй боловч долоодугаар сарын 20-ний оройноос эхлүүлэн агаарын хэм бага зэрэг сэрүүсэж шөнөдөө 15 хэм, өдөртөө 21-26 хэмийн дулаан байх төлөвтэй байна. Мэргэжлийн байгууллагуудаас өгч буй сэрэмжлүүлэг мэдээллийг цаг тухай бүрд нь авч, болзошгүй үер усны аюулаас сэрэмжтэй байхыг анхааруулж байна" гэв. 

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа

Санал болгох