Улаанбаатар хотын авто замын түгжрэлийг бууруулах зорилгоор Таван шар, Геологийн төв лаборатори, “Хермес” төв, Нарантуул захын дөрвөн замын уулзвар гэсэн дөрвөн байршилд нүхэн гарц барихаар төлөвлөсөн. Энэ хүрээнд Таван шарын нүхэн гарцын авто замын зорчих хөдөлгөөнийг 2024 оны есдүгээр сард нээсэн. Үргэлжлүүлэн ногоон байгууламж, замын таних тэмдэг, тэмдэглэгээ, орчны арчилгаа зэрэг дагалдах тохижилтын ажлуудыг гүйцэтгэсэн. Тэгвэл Таван шарын нүхэн гарц орчимд 90 метр урттай явган хүний гүүрэн гарц барихаар бэлтгэл ажлыг хангаж байна. Уг явган хүний гүүрэн гарцыг ирэх зун ашиглалтад оруулах юм.

Гүүрэн гарцтай болсноор явган зорчигчид авто зам, төмөр замын хөдөлгөөнөөс ангид, аюулгүй зорчих боломж бүрдэнэ. Мөн гүүрэн гарцад гурван орц, гарц бүхий рамп, пандусыг байрлуулснаар бүх иргэн тэгш, хүртээмжтэй зорчино. Өөрөөр хэлбэл, явган зорчигч өгсөх, уруудахад огцом налуугүй байх тул хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, ахмад настан, хүүхдийн тэрэгтэй болон дугуйтай иргэд аюулгүй, тав тухтай зорчино гэж тооцоолжээ.

Ташрамд, Таван шарын нүхэн гарц нь төмөр замын доогуур 169 метр урт, 5.8 метр өндөр, 10.2 метр өргөнтэй хос туннел, иж бүрэн ус зайлуулах систем бүхий инженерийн байгууламж гэдгээрээ Улаанбаатар хотдоо анхдагч бүтээн байгуулалт болж байв.

 НЗДТГ-ЫН ХЭВЛЭЛ МЭДЭЭЛЭЛ, ОЛОН НИЙТТЭЙ ХАРИЛЦАХ ХЭЛТЭС

Улаанбаатар хотод их багтаамжийн нийтийн тээвэр метро төслийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж, барилга угсралтын ажлыг гүйцэтгэх хоёрдугаар шатны "Багц 1"-ийн тендерийг зарлаж, материал хүлээн авч буй.

Төслийн бүтээн байгуулалтын ажлын тодорхой хэсгийг гадаад зээлийн эх үүсвэрээр санхүүжүүлэх хүрээнд олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудын тавьдаг байгаль орчин, нийгмийн шаардлагуудыг бүрэн хангасан баримт бичгүүдийг боловсруулж дууслаа.

Тодруулбал, төслийн менежментийн зөвлөхөөр ажиллаж буй “Духуа Инженеринг” ХК нь олон улсын туршлага бүхий “INOGEN ALLIANCE LLC”-тэй хамтран Олон улсын санхүүгийн корпорацын "IFC Performance Standards", "Equator Principles IV", мөн экспорт зээлийн агентлагууд, олон талт хөгжлийн банкууд, хөгжлийн санхүүгийн байгууллагуудын стандартуудад нийцсэн "Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн иж бүрэн үнэлгээ" болон "Байгаль орчин, нийгмийн менежментийн төлөвлөгөө"-г боловсруулсан юм.

Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн иж бүрэн үнэлгээний хүрээнд төслийн төлөвлөлт, барилга угсралт, ашиглалт, хаалтын бүх үе шатанд байгаль орчин, нийгэмд үзүүлэх шууд болон шууд бус, дам нөлөөллүүдийг иж бүрнээр нь үнэлж, байгаль орчин болон нийгэм, эдийн засгийн суурь судалгааг олон улсын арга зүй, стандартад нийцүүлэн гүйцэтгэсэн. Үүний зэрэгцээ Монгол Улсын хууль тогтоомж, бодлогын баримт бичгүүд болон олон улсын стандартуудын хоорондын нийцэл, зөрүүгийн шинжилгээг хийж, илэрсэн шаардлага, зөрчлүүдийг ESIA болон холбогдох менежментийн төлөвлөгөөнүүдэд бүрэн тусгалаа.

Байгаль орчин, нийгмийн нөлөөллийн иж бүрэн үнэлгээний дүгнэлтэд үндэслэн боловсруулсан "Байгаль орчин, нийгмийн менежментийн төлөвлөгөө" болон амьжиргаа сэргээх, соёлын өвийн менежмент зэрэг дэд болон тусгай төлөвлөгөөнүүд нь төслийн хэрэгжилтийн явцад байгаль орчин, нийгэмд үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулах, хянах, удирдах тодорхой арга хэмжээг тусгаснаараа ач холбогдолтой юм. Ингэснээр метроны төсөл нь байгаль орчин, нийгмийн эрсдэлийн удирдлагын шаардлагыг бүрэн хангаж, төслийг ил тод, хариуцлагатай, тогтвортой хэрэгжүүлэх эрх зүйн болон институцын суурь нөхцөлийг бүрдүүлээд байна.

Төслийн хэрэгжилтийн явцад оролцогч талуудын оролцоо, ил тод байдлыг хангах зорилгоор дэлгэрэнгүй зураглал гаргаж, талуудтай харилцах төлөвлөгөө, гомдол хүлээн авах, шийдвэрлэх механизм, хяналт-шинжилгээ, тайлагналын тогтолцоог тус тус боловсруулсан. Судалгааны явцад иргэд олон нийт, аж ахуйн нэгжүүд болон холбогдох төрийн байгууллагуудад танилцуулга хийж, санал хүсэлт, судалгаа авч ажилласан бөгөөд олон нийтийн зөвлөлдөх уулзалтуудыг 2025 оны зургаа болон арван нэгдүгээр саруудад зохион байгуулжээ.

Мөн метроны шугамын дагуу хэрэгжих бүтээн байгуулалтын хүрээнд үүсэх газар чөлөөлөлт, нүүлгэн шилжүүлэлттэй холбоотой физик болон эдийн засгийн нөлөөллийг тодорхойлон, нөлөөлөлд өртөх иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн эрх ашгийг хамгаалах, шударга нөхөн олговор олгох, амьжиргааг сэргээх арга хэмжээнүүдийг тусгасан "Нүүлгэн шилжүүлэлтийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөө" боловсруулж, захиалагч талд хүлээлгэн өгсөн.

Судалгаа 1: Замын хөдөлгөөний ачаалал жилд дунджаар 18 хувиар өсч байна

Улаанбаатар хотын гол гудамж, зам дагуу хөдөлгөөнд оролцож буй хувийн тээврийн хэрэгслийн дундаж хурд 7-11 км/цаг, нийтийн тээврийн дундаж хурд 10-15 км/цаг байна. Харин өглөө, оройн оргил ачааллын үед зорчих хурд 5-8 км/цаг хүртэл буурч, хотын төв хэсэгт хөдөлгөөн бараг зогсолтын байдалд хүрдэг. Мөн хүн амын төвлөрөл, автомашины хэрэглээ тасралтгүй нэмэгдсэнээс замын хөдөлгөөний ачаалал жилд дунджаар 18 хувиар өсч байгаа судалгаа гарсан. Эдгээр хүндрэл нь иргэдийн өдөр тутмын амьдрал, ажлын бүтээмжид шууд нөлөөлж, нийтийн тээврийн системийн үр ашиг ч буурч байна.

Судалгаа 2: Тээврийн дэд бүтцийн систем хангалтгүй байна

“Улаанбаатар метро” төслийн хүрээнд 2024 оны дөрөвдүгээр улиралд иргэдийн дунд тээврийн дэд бүтцийн үнэлгээ, замын хөдөлгөөний тулгамдсан асуудлын талаарх санал асуулга явуулсан байна. Ингэхэд судалгаанд оролцогчдын 62 хувь нь хотын тээврийн дэд бүтцийн өнөөгийн нөхцөл байдалд “сэтгэл ханамжгүй” хэмээн хариулжээ. Нийтийн тээврийн автобусны үйлчилгээг үнэлэхэд 34 хувь нь “сэтгэл ханамжгүй”, 47 хувь нь “сэтгэл ханамжтай” гэсэн хариулт өгсөн байна. Үүнээс харахад сүүлийн жилүүдэд хийгдсэн парк шинэчлэл тодорхой хэмжээнд үр дүн өгч буйг харуулж байгаа ч, нийт системийн ачааллыг дангаар шийдвэрлэхэд хангалтгүй хэвээр байгааг илтгэнэ.

Судалгаа3: Нийтийн тээврийн тогтолцоо хэт ачаалалтай байна

Улаанбаатар хотын нийтийн тээврийн тогтолцоо нь автобусанд суурилсан, хэт ачаалалтай бүтэцтэй хэвээр байгаа нь хувийн автомашины хэрэглээтэй өрсөлдөх чадварыг сулруулж, иргэдийг автомашин ашиглах гол шалтгаан болж байна. Үүний зэрэгцээ авто зам өргөтгөх, шинээр барих арга хэмжээ нь богино хугацаанд тодорхой үр дүн өгдөг боловч урт хугацаанд автомашины хэрэглээг улам нэмэгдүүлдэг нь олон улсын хотуудын туршлага тодорхой харуулсан. Иймээс Улаанбаатар хотын хувьд замын хөдөлгөөний түгжрэлийг бууруулахын тулд их багтаамжтай, хурдтай, замын хөдөлгөөний нөхцөлөөс хараат бус нийтийн тээврийн шинэ шатанд шилжих зайлшгүй шаардлага тулгарч байна.

Шийдэл: УЛААНБААТАР МЕТРО ТӨСӨЛ

Энэ шаардлагын бодит шийдэл нь метроны систем юм. Метро ашиглалтад орсноор хотын хэвтээ тэнхлэгийн гол гудамж, зам дагуу зорчилт 36.5 км/цагийн тогтмол хурдтай болж, нэг чиглэлд дунджаар 31.25 минут зарцуулах тооцоо гарсан байна. Оргил ачааллын үеийн галт тэрэг хоорондын хүлээлтийн хугацаа буюу интервал 4-5 минут байх бөгөөд оргил цагийн зорчигч урсгалын хүчин чадал 17,206 зорчигч байна. Энэ нь өнөөгийн авто зам, автобусанд суурилсан тээврийн системийн даацаас хэд дахин өндөр үзүүлэлт юм.

Түүнчлэн метро нь хотын орон зайн хөгжлийг зөв чиглүүлэх, дэд төвүүдийг тэнцвэртэй хөгжүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлнэ. Метроны буудлуудын орчимд үйлчилгээ, ажлын байр төвлөрсөн нягтаршсан бүсүүд бий болсноор хотын төв рүү чиглэсэн нэг талын их урсгал саарч, суурьшлын бүтэц илүү зохистой болно. Мөн өвлийн эрс тэс уур амьсгалтай Улаанбаатар хотын хувьд цаг агаарын нөлөөнд бага автдаг, тогтвортой, найдвартай ажиллагаатай тээврийн хэрэгсэл гэдгээрээ метро нь нийтийн тээврийн системийн суурь шийдэл болж чадна.

Метро төслийг хэрэгжүүлэх нь тансаг сонголт бус, харин нийслэлийн тогтвортой хөгжил, иргэдийн амьдралын чанарыг сайжруулах стратегийн зайлшгүй шийдэл юм.