Бидэнтэй нэгдэх

Үзэл бодол

Террорист байгууллагуудын санхүүжилт, түүний эх үүсвэр, түүнтэй тэмцэх асуудал

Огноо:

,

Эх сурвалж: Тагнуулын ерөнхий газар

Олон улсын санхүүгийн хориг арга хэмжээ авах байгууллага (ФАТФ)-аас 2020 оны 02 дугаар сард Аль-Кайда, “Исламын улс” буюу ДАЕШ (Islamic State of Iraq and Syria) террорист байгууллагын санхүүжилтийн талаарх дэлгэрэнгүй тайланг нийтэлсэн бөгөөд ФATФ-аас тус тайланг тогтмол шинэчилж гишүүн орнуудад хүргүүлдэг. Терроризмыг санхүүжүүлэхтэй холбоотой асуудлаар нийтлэгдсэн тайланд дурдсан онцлох асуудлын гол агуулгыг үүгээр танилцуулж байна.

Нэг. Аль-Кайда, ДАЕШ террорист байгууллагын санхүүжилт, түүний эх үүсвэр, нөхцөл байдал

Өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад ДАЕШ болон Аль-Кайда бүлэглэлийн санхүүжилтийн хэмжээнд харьцангүй бага өөрчлөлт орсон бөгөөд террорист байгууллагууд Ирак, Сирийн дэд бүтцийн салбар дахь сэргээн босголтын үйл ажиллагаанд зарцуулагдах хөрөнгийг хяналтад оруулах замаар санхүүжилтийн эх үүсвэр бүрдүүлж байна. Түүнчлэн шинээр санхүүгийн эх үүсвэр бүрдүүлэхийн тулд террорист байгууллагын зүгээс халхавчийн компани, хүмүүнлэгийн байгууллага байгуулах замаар хөрөнгө босгох, улмаар түүнд цугларсан сан, хөрөнгө мөнгийг өөрийн хяналтад  байлгаж үр ашгийг нь хүртэх чиг хандлага байгааг анхааруулжээ.

Өнөөдрийн байдлаар ДАЕШ террорист байгууллагын удирдагчдын мэдэлд ихээхэн хэмжээний бэлэн мөнгөний нөөц байх өндөр магадлалтай бөгөөд Абу Бакр Аль-Багдадигийн үхэл терроризмын санхүүжилтийн стратегид урт хугацаанд өөрчлөлт оруулж болзошгүй гэсэн дүгнэлт байна.

ДАЕШ террорист байгууллагын хувьд өөрийн хяналтад буй бүс нутгаас гадуур хөрөнгө босгох ажлыг хэрэгжүүлсээр байгаа төдийгүй хамаарал бүхий бусад террорист бүлэглэлтэй харилцаагаа бэхжүүлж нөлөөллөө нэмэгдүүлэхийг эрмэлзэж байна. Эдгээр жижиг хэмжээний бүлэглэлүүдийн дийлэнх нь Ази, Африкийн бүс нутагт байрлаж улмаар бие даан үйл ажиллагаа явуулах чадамжтай байгаа нь цаашид терроризмын нөхцөл байдал хүндэрч, хамрах хүрээ нь өргөжиж болзошгүй байгааг харуулж байна.

Тэд мөн Аль-Кайда, ДАЕШ террорист байгууллагуудтай нууц далд хэлбэрээр хамтран ажиллаж, хөрөнгө босгох үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэхийн зэрэгцээ зарим тохиолдолд санхүүгийн эх үүсвэр бүрдүүлэх чиглэлээр үүрэг даалгавар авч ажиллаж буй талаар үндэслэл бүхий мэдээлэл байна.

Сүүлийн жилүүдэд ДАЕШ болон Аль-Кайда террорист байгууллагуудын зүгээс цахим орчныг ашиглан хөрөнгө босгох үйл ажиллагааг идэвхтэй явуулах болсон. Өмнө нь террорист үйл ажиллагаанд ашиглах зорилгоор аливаа гүйлгээ, шилжүүлгийг хийхдээ бэлэн мөнгө болон мөнгөн гуйвуулгын үйлчилгээний төрлүүдийг (hawala[1])-г түлхүү ашиглаж байсан.

Эдгээр нь ДАЕШ, Аль-Кайда болон тэдгээрийн холбоотнуудын хувьд хамгийн түгээмэл арга хэвээр үлдэж байгаа боловч цаашид түүнийг ашиглах нь эрсдэл дагуулж байгаа. Иймд террорист этгээдүүдийн зүгээс нарийн зохион байгуулалттай, гуравдагч улс орон дахь халхавчийн байгууллага болон хувь хүнээр дамжуулан хийгдэж буй цахим төлбөр тооцоонд ихээхэн анхаарал хандуулах болсон байна. Тухайлбал нууцлал, аюулгүй байдлын хувьд найдвартай арга хэрэгслүүдийн нэгд тооцогдох virtual asset[2] буюу цахим валютыг ашиглаж байгаа нь түүнийг илрүүлэх, таслан зогсооход хүндрэл бэрхшээл учруулах болсныг тайланд онцолжээ.

Сүүлийн жилүүдэд цахим валютын хэрэглээ огцом нэмэгдсэнээс болж шинээр олон төрөл үүссэн төдийгүй ханш нь хэлбэлзэлтэй, тогтворгүй байх болсон. Иймд дэлхийн цахим валютын зах зээлийн хэмжээг тодорхойлох боломжгүй байна. Монгол Улс төдийгүй дэлхийн хэмжээнд блокчэйн технологи дээр суурилсан цахим валютын харилцааг зохицуулах эрх зүйн орчин сул байгаа нь террорист этгээдүүдэд үйл хэргээ гүйцэлдүүлэх нөхцөл бүрдэж байна.

Хоёр.ФАТФ-ын гишүүн улсуудаас терроризмыг санхүүжүүлэхтэй холбоотой илэрхийлсэн зарим байр суурь, дүгнэлт

ИБУИНВУ: Террорист байгууллагын өнөөдрийн нөхцөл байдалд үндэстэн дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэрэг, тэр дундаа хүн худалдаалах гэмт хэргээс олсон ашиг орлого нь санхүүжилтийн чухал эх үүсвэр болж байгааг онцлов. Түүнчлэн өөрсдийн дэмжигч бүлэглэл, иргэдээс өгсөн хандив, тусламж зэргээс санхүүжилт авч түүнийг ихэвчлэн бэлтгэл сургуулилт, гишүүн элсүүлэх зэрэг үйл ажиллагаанд зарцуулж байна гэж үзсэн.

Европын комисс: Террорист байгууллагуудын санхүүжилтийн үндсэн эх үүсвэр нь өөрийн бүс нутаг, хяналтад байгаа газар нутаг болон гишүүдээр дамжуулан дотоодын аж ахуйн нэгжүүдэд татвар ногдуулах, төлбөр хураамж авах, хууль бус худалдаа, тээврийн аюулгүй байдлыг хангах замаар ашиг олох, арилжааны банк, цэгүүдийг дээрэмдэх болон гаднаас аливаа хэлбэрээр хандив, тусламж авах, тэр дундаа цахим валютын үйлчилгээг ашиглаж хөрөнгө босгож байгааг онцолсон.

БНФУ: Террорист бүлэглэлүүдийн зүгээс цахим валют ашиглах нь эрс нэмэгдэж байгааг онцлов. ДАЕШ террорист байгууллагын хувьд иргэн, аж ахуйн нэгжийг түрэмгийлэх, хүчирхийллийн замаар хөрөнгө босгох үйл явц хэвээр үргэлжилж байгааг онцолсон. Тухайлбал, Сирийн зүүн хэсэгт байрлах газрын тосны үйлдвэрийн томоохон албан тушаалтнуудыг айлган сүрдүүлж, ихээхэн хэмжээний хөрөнгө босгосон мэдээлэл бий.

ОХУ: Террорист байгууллагын гишүүд нь өөрсдийн эзэмшдэг үл хөдлөх хөрөнгийг худалдаалах эсхүл түрээслүүлэхээс гадна эмийн бизнес болон гэр ахуйн барааны худалдаа зэрэг хууль ёсны бизнест хөрөнгө оруулалт хийж түүнээс ашиг олох чиг хандлага ажиглагдаж байгааг анхааруулсан байна.

АНУ: ДАЕШ террорист байгууллагын Афганистан дахь удирдагчид цаашид санхүүжилтийн эх үүсвэрээ Төв Ази, Өмнөд Ази болон Зүүн өмнөд Азийн бүс нутагт бий болгохоор төлөвлөж, энэ бүс нутаг руу чиглэсэн үйл ажиллагаа явуулахад анхаарч байгааг тус тус анхааруулаад байна.

Дүгнэлт, санал: Хэдийгээр ДАЕШ террорист байгууллагын удирдагч Абу Бакр Аль-Багдадигийн үхэл тус террорист байгууллагын үйл ажиллагааг саармагжуулсан боловч санхүүжилтийн эх үүсвэр бүрдүүлэх үйл ажиллагаанд нөлөө үзүүлэхээргүй байгааг ФАТФ-ын гишүүн улсууд онцлоод байна. Түүнчлэн ДАЕШ, Аль-Кайда террорист байгууллагатай холбоо хамаарал бүхий террорист бүлэглэл, этгээдүүдийн зүгээс өөрсдийн хүрээнд санхүүжилтийн эх үүсвэрийг бүхий л хэлбэрээр бүрдүүлж байгаа нь түүнийг таслан зогсооход хүндрэл учруулах болов.

Нөгөө талаас тэдний зүгээс террорист халдлага, дайралтыг бага зардлаар их хохирол учруулах хэлбэрээр үйлдэх, зохион байгуулахад анхаарах болсон байна. Тухайлбал, ДАЕШ террорист байгууллага, тэдгээрийг дэмжигч этгээдүүдийн зүгээс 2019 онд Европт зохион байгуулсан олон тооны халдлага, дайралтууд нь их хэмжээний хөрөнгө шаардаагүй нь тус халдлагуудыг террорист этгээдүүд өөрсдөө санхүүжүүлсэнтэй холбоотой.

Иймд олон улсын хамтын нийгэмлэгийн зүгээс терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх чиглэлээр дараах арга хэмжээг авч байна. 

Нэг.Сүүлийн жилүүдэд санхүүжилтийн эх үүсвэрийг бүрдүүлэхдээ цахим орчныг ашиглах, чингэхдээ цахим валютыг түгээмэл хэрэглэж байгаа нь террорист этгээдүүдийн хувьд өөрсдийн төдийгүй харилцагчийнхаа мэдээллийг нууцлах, аюулгүй байдлыг хангах боломжийг олгож байгаа тул түүнтэй тэмцэх чиглэлээр олон улсын байгууллагаас анхаарал хандуулах болсон. Үүний нэгэнд ФАТФ-аас улс орнуудад цахим төлбөр тооцооны хэрэгсэл, цахим валютын гүйлгээнд тавих хяналтыг сайжруулахтай холбоотой эрх зүйн зохицуулалтыг шинээр бий болгохыг зөвлөмж болгож, энэхүү асуудлыг ФАТФ-ын 40 зөвлөмжинд шинээр тусгаж байгаа болно. Олон улсын нөхцөл байдал, түүнээс гарч болзошгүй сөрөг үр дагавраас урьдчилан сэргийлэхийн тулд манай улсад цахим валют, төлбөр тооцооны эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх хэрэгцээ шаардлага байгаа төдийгүй энэ чиглэлээр холбогдох байгууллагын албан хаагчдаас бүрдсэн ажлын хэсэг ажиллаж байгаа болно.

Хоёр.Терроризмыг санхүүжүүлэх гэмт хэрэгтэй тэмцэх амжилтын үндэс нь НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлөөс гаргасан санхүүгийн зорилтот хориг арга хэмжээг гишүүн улсууд тухай бүр хэрэгжүүлэх, энэ чиглэлийн хамтын ажиллагаа, мэдээлэл солилцооны шуурхай байдлыг хангах юм. Энэ хүрээнд  манай улсын хувьд хориг арга хэмжээг хэрэгжүүлэх эрх зүй, зохион байгуулалтын тогтолцоог бий болгож, гагцхүү түүнийг хүн, хуулийн этгээд хэрэгжүүлэх чиглэлд онцгой анхаарал хандуулах шаардлагатай байна.

Монгол Улсын хэмжээнд терроризмыг санхүүжүүлэх гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, олон улсад үүсээд буй дээрх нөхцөл байдалтай уялдуулан манай улсад үүсч болзошгүй эрсдэлийг тодорхойлох, түүнийг бууруулах чиглэлээр Тагнуулын байгууллага, Терроризмтой тэмцэх зөвлөлөөс “Монгол Улсын терроризмыг санхүүжүүлэх, үй олноор хөнөөх зэвсэг дэлгэрүүлэхийг санхүүжүүлэх эрсдэлийн үнэлгээ”-г 2018 онд анх удаа боловсруулсан. Улмаар энэхүү эрсдэлийн үнэлгээг шинэчлэн боловсруулахаар ажиллаж байгаа бөгөөд үнэлгээгээр эрсдэл өндөртэй салбаруудад чиглэсэн эрсдэлийг бууруулах арга хэмжээг төр болон хувийн хэвшилтэй хамтран хэрэгжүүлэх, Монгол Улсын ҮАБЗ-д танилцуулж, шаардлагатай арга хэмжээг нэн даруй хэрэгжүүлнэ.

ТЕРРОРИЗМТОЙ ТЭМЦЭХ ЗӨВЛӨЛ

 

АШИГЛАСАН МАТЕРИАЛ:

  1. ФАТФ-аас боловсруулсан Аль-Кайда, ДАЕШ террорист байгууллагын санхүүжилтийн талаарх тайлан (ISIL, Al-Qaeda and Affiliated Financing Update, February 2020)

[1] Hawala - Араб болон Өмнөд Азийн орнуудад хэрэглэгддэг мөнгөн шилжүүлгийн нэг төрөл бөгөөд илгээгч этгээд зуучлагчаар дамжуулж өөр улсад буй хүлээн авагчид мөнгө шилжүүлэх албан бус үйлчилгээ.

[2] Virtual asset буюу цахим валют – виртуал орчинд ашиглагддаг блокчэйн технологи дээр суурилсан Bitcoin, Zcash зэрэг өндөр нууцлал бүхий нэгдсэн зохицуулалтгүй цахим тооцооны хэрэгсэл.

 
 
 
Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Монгол Улсын Их Хурлын 2020 оны сонгуулийн санал хураалт дуусах хүртэл сайтын сэтгэгдэл бичих талбарыг түр хаасан тул хүлцэл өчье. SHUDARGA.MN сайтын редакц

Үзэл бодол

Увс аймгийн Засаг даргад нэр дэвшигчийн "НО"

Огноо:

,

Увс аймгийн Засаг даргад Ардчилсан нам болон бие даагчдын эвслээс Чулууны Чимэдийг нэр дэвшүүлээд байна. Гэтэл тухайн нэр дэвшигч Ч.Чимэд нь 2012-2016 онд Аймгийн ИТХ-ын дарга байхдаа төсвийн тухай хууль зөрчиж Орон Нутгийн Хөгжлийн Сангаас 154 саяар Ланд-200 машин авч унасан, аймгийн Хурлын бүрэн эрхэд халдаж Тэргүүлэгчдийн хурлаар орон нутгийн томоохон компаниудад газар олгосон зэрэг эрх мэдлээ хэтрүүлэн хэрэглэж байжээ.

Үүнээс хамгийн ноцтой нь өөрийн эхнэрийн Бадамлянхуа хэмээх эмэгтэйчүүдийн эмнэлгээр зориулалтын бус нөхцөлд, хууль зөрчиж үр хөндөлт хийдэг байсан ба 2016 онд өөрийг нь Хурлын дарга байх үед ээлжит үр хөндөлтийн үеэр алдаа гаргаж залуу эмэгтэйн сав цоолж дахин төрөх чадваргүй эрэмдэг болгосон хэргийг албан тушаалаа ашиглан нуун дарагдуулсан байдаг.

Улмаар энэ хэргийг илчилсэн иргэнийг шүүх цагдаад өгсөн бөгөөд энэ үеэр тухайн нуусан хэрэг ил болж  одоо хуулийн байгууллагаар шалгагдаж байгаа юм байна.Хууль зөрчдөг, гэр бүл нь хууль бус бизнес эрхэлдэг ийм Засаг даргатай болохгүй гэдгээ Увсын иргэд илэрхийлсээр байгаа юм.


Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Интернэтийн хурдны шинэ дээд амжилт: Секундэд 178 терабит

Огноо:

,

Дэлхийн хамгийн хурдан өгөгдөл дамжуулах хурдыг Лондонгийн их сургуулийн инженерүүдийн баг гүйцэтгэж өмнөх дээд амжилтаас 20 хувиар ихэсгэсэн байна. Xtera, KDDI Research гэх холбооны хоёр компанитай хамтран ажилласан ба судалгааны багийг доктор Lidia Galdino (Лондонгийн их сургуулийн электроник цахилгаан инженерийн тэнхим) ахалсан бөгөөд мэдээлэл дамжуулах хурдыг секундэд 178 терабит болгосон.

Энэхүү хурдаар нь Netflix–ийн видео санг 1 секундээс ч бага хугацаанд татах боломжтой. Энэхүү амжилт нь одоогийн байдлаар дэлхий дээр тархсан байгаа ямар ч сүлжээний системээс 2 дахин их чадалтай ба одоо ашигладаг оптик дамжууллаас илүү өргөн гэрлийн муж ба долгионы уртыг ашиглажээ. Одоогийн сүлжээний бүтэц нь 4.5THz –ийн хязгаарлагдмал зурвасын өргөнийг ашиглаж байгаа бөгөөд харин судлаачид 16.8THz-ийн зурвасын өргөнийг ашиглажээ. Судлаачид энэхүү ажилдаа илүү өргөн зурвасаар дохио дамжуулахдаа өөр өөр өсгөлтийн технологиуд (дохио өсгөх) хослуулсан ба геометрийн хэлбэржүүлэлтийн аргыг хөгжүүлэх замаар мэлээлэл дамжууалах хурдыг ахиулсан байна. Энэхүү аргын давуу тал нь одоо байгаа систем дээр 40-100км зайд байрладаг өсгөгчийг шинэчлэх замаар ашиглах боломжтой.

(Өсгөгчийг шинэчлэхэд 16000 фунт стерлинг ба суурин газар оптик утас  суурилуулахад нэг км-т 450000 фунт стерлинг болно.)

Энэхүү хурдны тусламжтайгаар хамгийн анхны хар нүхний зургийг цаг хүрэхгүй хугацаанд татаж авах боломжтой юм. Энэхүү зургийг хагас тонн хатуу дискэн дээр хадгалан онгоцоор зөөвөрлөж байсан. Мөн энэхүү хурд нь Америкийн математикч Клод Шенноны олж тогтоосон өгөгдөл дамжуулах онолын хязгаарт тун дөхөж очсон байна.

                                                                        Dr.Lidia Galdino

Лондонгийн их сургуулийн багш, хатан хааны академийн эрдэм шинжилгээний ажилтан доктор Галдино /Galdino/ хэлэхдээ орчин үеийн үүлэн мэдээллийн төвүүд харилцан холболт хийхдээ 35 терабит хүртэл өгөгдөл дамжуулах боломжтой бол бидний ажиллаж буй энэхүү шинэ арга нь одоо байгаа дэд бүтцийг мөн оптик шилэн холболтын зурвасын өргөнийг илүү үр ашигтайгаар ашиглах  боломжийг өгч байна гэж хэлсэн байна. "COVID-19" цар тахалтай холбоотойгоор өргөн зурвасын үйлчилгээний эрэлт эрс нэмэгдэж өмнөх үетэй харьцуулахад интернэтийн урсгал 60 хувиар өссөн байна. Урьд өмнө нь тохиолдож байгаагүй ийм нөхцөл байдлаас улбаалан өргөн зурвасын сүлжээний байдал илүү ноцтой болж байна.

Түүнчлэн доктор Галдино нэмж хэлэхдээ "COVID-19"-ийн хямралаас үл хамааран интернэтийн урсгал сүүлийн 10 жилийн хугацаанд нэмэгдэж байсан ба энэ бүх өсөлт нь интернэтийн үнэ буурч байсантай холбоотой гэж хэлсэн байна. 

Мэдээ бэлтгэсэн: Мэдээллийн технологийн салбарын ЭША Ө.Баттулга

Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Саалийн үнээгээ олон болгох боломж

Огноо:

,

-Төрийн банкны тогтоосон сайн жишиг буюу зөв багийг зөв газарт нь...-
 
Г.ХЭРЛЭН

Саяхныг хүртэл Монгол Улс “Эрдэнэт” үйлдвэр гэсэн саалийн ганцхан үнээтэй байлаа. Дэлхийн зах зээл дэх зэсийн үнийн өсөлт, уналтаас хамаарч монголчууд бүсээ чангалах, үгүй нь шийдэгддэг байв. Зарим жил бүсээ тасартал “таргалж”, заримдаа “гол”-оо тасартал бүсээ чангалдаг байсныг бид мэднэ. Тэгвэл дэлхийн зах зээл дэх нүүрсний үнийн өсөлт, Тавантолгойн бүлэг ордын эдийн засгийн эргэлт Монгол Улсыг дан ганц “Эрдэнэт” үйлдвэрээс хараат бус болгосон. Оюутолгойн ордыг ашиглаж эхэлсэн нь ч бас Монгол Улсын эдийн засгийг томроход том түлхэц болсон нь гарцаагүй.

Гэхдээ энэ бүхэн бидэнд хангалттай байна гэж үү? Дэлхий нийтээр цар тахалд нэрвэгдээд буй энэ цагт Монгол Улсын хөгжлийн загвар дан ганц уул уурхай дээр явах нь өрөөсгөл гэдэг нь ойлгомжтой болж байна. Тэр тусмаа төрийн өмчит, төрийн оролцоотой бүхэн санхүүгийн хувьд чадавхигүй байгаа үед эдийн засгийг зөв удирдах сайн менежерүүд үгүйлэгдэх боллоо. Өөрөөр хэлбэл, төр муу менежер гэх тогтсон хэлцийг өөрчилж, төр дэх зөв менежментийн талаар бодолцох ёстой цаг болжээ.

Цэнхэр, ягаан тасалбараас эхэлсэн өмч хувьчлал хуудуутай болсон эсэх маргаан өнөөдөр ч тасраагүй байгаа үед төр өмчтэй байх нь зөв эсэх дээр шүүмжлэл, маргаан гарсаар л байна. Төр өмчтэй байхыг эсэргүүцдэг хэсгийн барьдаг тоо, ярьдаг үг нь ч үнэнээс зөрдөггүй. Учир нь, Монгол Улсад төрийн өмчит компани 117 байна. УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалангийн хэлснээр эдгээр компанийн нийт үнэлгээ нь 32 их наяд төгрөгт хүрсэн гэх. Гэвч бодит байдал дээр энэ компаниудын 62 хувь нь огт ашиггүй ажиллаж, өрийн хэмжээ нь 10.5 их наяд төгрөгт хүрээд байгаа юм. Тиймээс л ашиггүй ажилладаг компаниудаасаа төр татгалзаж, хувийн хэвшилд шилжүүлэх замаар ачаагаа хөнгөлөх ёстой гэсэн мессеж хаа сайгүй хүчтэй явж байна. Харамсалтай нь, УИХ-аар өөр хуулийн төсөл хэлэлцэх үед ч яригддаг “Төр муу менежер” гэх энэ сэдэв ашигтай ажиллаж байгаа төрийн өмчит компаниудыг хувьчилж авах чиглэл рүү хандаад байгаа нь нууц биш.

Төрийн өмчит компаниуд ирэх оны төсөвт 183 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэх ёстой. Уул уурхайн лицензтэй, тэр чиглэлд ажилладаг хэд нь Ирээдүйн өв санд үүнээс ч дутахааргүй хөрөнгө төвлөрүүлэх тооцоо бий. Гэтэл эдгээр их ашиг, орлого хэдхэн компанид л ногдож байгаа юм. Угтаа төрийн өмчит бүх компани “Эрдэнэт” үйлдвэр шиг, эсвэл “Эрдэнэс  Тавантолгой” шиг, магадгүй Төрийн банк шиг ажилладаг бол бүх зүйл эерэг талдаа яригдах байлаа. Энэ гуравхан компани дээр жишээ татаж ганц нэг санааг дор өгүүлье.

Монгол Улсын иргэн бүр анх удаа “Эрдэнэс Тавантолгой”-н ногдол ашгаа энэ жил авлаа. Хэрэв энэ компанийг хэн нэгэн хувийн хэвшилд өгчихсөн бол монголчууд нийтээрээ нэг дор ногдол ашиг авч чадахгүй л байлаа. Хэрэв “Эрдэнэт” үйлдвэрийг улсад 100 хувь буцааж аваагүй бол төрд хурааж авдаг төлбөр, хураамж, татвар, ногдол ашгийн хэмжээ өмнөхөөсөө өсөх биш, улам уруудах байсан нь тодорхой л зүйл. Бас үүн шиг Төрийн банкийг хувьчилчихсан бол 27 тэрбум төгрөгийн ашиг (энэ бол 2020 оны эхний III улирлын ашиг) хэнд очих байсан бол? Энэ бүх мөнгө нийтэд биш, нэг хэсэг хүнд л зориулагдах байсан нь бодит үнэн.

“Эрдэнэт” үйлдвэр төдийгөөс өдий хүртэл Монгол Улсын саалийн ганц үнээ байсныг бид бүгд мэднэ. ОХУ-д байсан 49 хувь Монголд орж ирснээр, тэр тусмаа төр 100 хувь авснаар нөхцөл байдал улам сайжирч байгааг бүгд л ярьж, бичиж байна. Тэгэхээр илүүг нурших нь илүүц биз. “Эрдэнэс Тавантолгой” ч ялгаагүй ашигтай ажиллаж, хувьцаа эзэмшигч 2.5 сая иргэнд ногдол ашиг тараагаад буй. Тавантолгойн төмөр зам зэрэг улсын томоохон бүтээн байгуулалтын санхүүжилтийг тэд л хийж байна. Тиймээс энэ хоёрыг түр хойш тавиад Төрийн банкны дотоод руу өнгийе. Учир нь, банк бол уул уурхай биш. Тэнд зэс баяжуулж, нүүрс ухах бус, дэлхийн зах зээлийн үнийн өсөлт ч биш, жинхэнэ менежмент л ашиг авчирдаг газар.

Төр банктай байх нь зөв үү? Энэ асуултад янз бүрийн л хариулт ирдэг. Хүн бүр, дор бүрнээ өөр өөрийнхөөрөө хариулах биз. Гэхдээ нэг л зүйл төр өөрийн гэсэн банктай байх нь зөв гэдгийн баталгаа болж байгаа юм. Юу гэхээр, төрийн үйлчилгээг түвэг чирэгдэл багатай үзүүлэхэд, төлбөр хураамж татуу байлгахад л энэ банк хэрэгтэй гэдэг нь энгийн иргэний хувьд ойлгомжтой байгаа юм. Цар тахал гарчихаад байгаа энэ цаг мөчид Төрийн банк л зээлийн хүүг буулгах, иргэдэд очих санхүүгийн дарамтыг нимгэлэх чиглэлд түүчээ болж, бусад банкаа манлайлж чадаж байна. Ипотекийн зээлийн хүүг 6 хувь болгох ажлын явцаас ч энэ нь тодорхой харагдаж байна шүү дээ. Үүнээс гадна төр өөрөө банктай байгаа учраас л Засгийн газарт дэлхий нийтийг хамарсан цар тахлын үед иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийг санхүүгийн дарамтад орохоос урьдчилан сэргийлэх бодлогоо уян хатан явуулах боломж бүрдэж байна. Цар тахал хаалга тогшсон өдрөөс хойш Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй бодлогыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Төрийн банк үе шаттай арга хэмжээ авсаар 11 төрлийн зээлийн хүүгээ 1.2-4.8 хувиар бууруулсан байна.

Энэ хэрээр иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн ачаа хөнгөрсөн л гэсэн үг. Хамгийн гол нь зээлийн хүүг бууруулахын тулд эх үүсвэрийн зардлаа бууруулж, тогтвортой нэмэгдүүлэх үүднээс олон улсын зах зээлд Төрийн банкны удирдлагууд тоглож чадаж байгаа нь олзуурхууштай. Тун саяхан тус банкны цахим хуудаст “Нидерландын Вант улсын Frontclear олон улсын санхүүгийн байгууллагатай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлж, хоёр дахь удаагийн репо хэлцлээр 23 сая ам.доллар буюу 65 тэрбум төгрөгийн бага хүүтэй хямд эх үүсвэр амжилттай татлаа. Хямд эх үүсвэр татсан энэ хэлцэл нь Засгийн газар болон Монголбанкны явуулж буй бодлогод нийцсэн, цагаа олсон оновчтой хэлцэл болсон бөгөөд эдийн засгийн өсөлтөд эерэг нөлөө үзүүлэх, бизнесийн болон хэрэглээний зээлийн хүү буурах боломжийг бүрдүүлэх ач холбогдолтой” гэсэн мэдээг нийтэлсэн байсан. Энэ бол зээлийн хүүг буулгахын тулд гадаад эх үүсвэрийг оновчтой ашигласан хэлбэр. Үүнийг ч Засгийн газар, МҮХАҮТ өндрөөр үнэлж, Монгол Улсынхаа нийгэм, эдийн засаг, бизнесийн хөгжилд жинтэй хувь нэмэр оруулж буй шилдэг 100 аж ахуйн нэгийг шалгаруулахдаа Төрийн банкийг багтаасан биз ээ. Санаж байвал Төрийн банкны гүйцэтгэх захирал Ө.Гантөрд МҮХАҮТ-ын ерөнхийлөгч О.Амартүвшин ТОП-100 байгууллагын цомыг гардуулсан. Учир нь, тус банкны хувьд ТОП-100 аж ахуйн нэгжээс XV байрт, банкны салбарын шилдэг дөрвөн банкны нэгээр шалгарсан аж.

Хамгийн гол нь төрийн өмчит компаниудын нийтлэг жишгийг энэ банк л эвдэж чадсаныг зориуд онцлох ёстой. Улс төрчдийн шахаанаас болж төрийн өмчит компаниудад удирдлагын бүтэц улам л данхайдаг бол Төрийн банкинд эсрэгээрээ хумигдсаар байгаа тухай энд тодотгосон хэрэг. Өөрөөр хэлбэл, 2018 оноос Төрийн банк шинэчилсэн бүтцээр ажиллаж, захирлуудынхаа тоог 50 хувиар цөөлсөн байна. Ер нь төр өмчтэй, түүндээ гол нь сайн менежмент явуулж чадвал цомхон бүтцээр ашигтай ажиллаж болдог юм байна гэдгийг харуулсан хэрэг. Мөн төр өөрийн гэсэн банктай байгаа учраас л төрийн үйлчилгээг хүргэхдээ иргэдээ чирэгдүүлэхгүй байж чадаж байгааг дахин дахин тодотгоё. Дээр цухас хөндсөн энэ санааг жаахан дэлгэрүүлбэл, нийгмийн хамгийн эмзэг хэсэг болсон ахмадуудад зориулж тэтгэврийн зээлээ сарын 1.3 хувь болгон бууруулж, тэтгэврээ дараалалд зогсохгүй авах, өдөр тутмын төлбөр тооцоонд ашиглах боломжтой картаа үнэ төлбөргүй захиалах, Төрийн банкны АТМ-аар шимтгэлгүй үйлчлүүлэх давуу талыг олгож чаджээ.

Бусад бүх банканд тодорхой хэмжээний хураамжаар авдаг банкны үйлчилгээг Төрийн банк л ахмадуудад зориулж үнэгүй болгож байгаа нь төрийн өмчит учраас л тэр. Энэ дээр нэмээд бизнесийн зээл, малчны зээл, ахуйн хэрэглээний зээлийн нөхцөл сайжирсан, нийгмийн хариуцлагын хүрээнд хийж буй байгальд ээлтэй бизнесийг дэмжиж, экологид ээлтэй орчныг бий болгох зорилготой “Ногоон зээл”-ийн үйлчилгээ, “Хүрээлэн” төсөлтэй хамтран Монгол Улсын ховор амьтдын зурагтай эко картыг харилцагчдадаа санал болгосон нь, орон даяар зохион байгуулсан “Гялс цэвэрлэгээ”, ЭХЭМҮТ-д нэн шаардлагатай хүүхдийн амьсгал дэмжих тоног төхөөрөмж бэлэглэсэн үйл явдал, Монголын шатрын холбоо, “Хүрээлэн” төсөл, “Би багш” контентийг дэмжин ажилласан зэргийг дурдвал төр банктай байгаа учраас төр манлайлал үзүүлж чадаж байгааг батлах зүйлс олон байна.

Ямар боловч Төрийн банк өнгөрсөн онд 24 тэрбум, энэ оны эхний гурван улирлын дүнгээр 27 тэрбум төгрөгийн ашигтай ажиллаж чадсан нь хамгийн том амжилт нь. Хоёрхон жилд хагас зуун тэрбум төгрөгийг сайн менежментийн үр дүнд бий болгож чадсан нь зөв баг зөв газраа байгаатай л холбоотой. Хамгийн сүүлд л гэхэд “Жаст”-ын Ш.Батхүү нар хуурамч бичиг баримт үйлдэн Төрийн банкийг 51.6 тэрбум төгрөгийн төлбөрт унагах гэж байсныг зогсоож чадлаа. Юу гэхээр, Ш.Батхүү, Г.Алтан, Э.Сүрэн нар нь хуурамч бичиг баримт бүрдүүлж банкийг залилсан гэдэг үндэслэлээр холбогдох шаардлагатай нотлох баримтуудыг Төрийн банкны зүгээс бүрдүүлж, эрүүгийн хэргийн журмаар шалгуулахаар АТГ-т гомдол гаргасны үндсэн дээр асуудал шийдэгдсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, Төрийн банк уг хэрэгт хохирогчоор тогтоогдож, банкны зүгээс итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч томилогдон ажиллаж байгаа аж. Ингэснээр төрийн өмчийг, төрийн банкийг үнэгүйдүүлэх гэсэн оролдлогыг банкны менежментийн баг таслан зогсоож чадсан гэсэн үг.

Энэ бол улсынх л бол үнэгүй юм шиг, эзэнгүй мэт аашилдаг асуудалд цэг хатгаж чадсан үйлдэл. Мөн тус банкнаас 2017 оны зургадугаар сард “Шинжиан Шинфа” компанийн зээлж авсан 20 тэрбум төгрөгийг ч буцаан төлүүлж чаджээ. Энэ зээлийн төлбөр нь төлөгдөхгүй байсаар чанаргүй зээлийн ангилалд бүртгэгдсэн байсныг Төрийн банкны удирдлагын шинэ баг хуулийн байгууллагад хандаж, өнгөрсөн арван-хоёрдугаар сарын 9-нд Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхээс тус компаниар 20 тэрбум төгрөгийн хохирлыг төлүүлэх шийдвэр гаргуулснаар Төрийн банк хохирлоо барагдуулж чадсан байна. Мэдээж энэ хэмжээний мөнгө төлөгдсөнөөр олон жирийн харилцагчид зээл олгох боломж бүрдсэн нь гарцаагүй.

Энэ мэт жишээг дурдвал төр муу менежер гэдэг үгэнд Төрийн банкны тухайд няцаалт өгсөн сайн жишиг болж чадаж байна. Гол нь зөв менежменттэй багийг зөв газар нь томилох нь л төрийн үүрэг юм  байна. Тэгж чадвал төрийн өмчит 117 компани бүгдээрээ бус юм гэхэд дийлэнх нь ашигтай ажиллах боломж бий. Саалийн ганц үнээгээ олон болгох боломж нь ч энэ юм.
 
Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа

Санал болгох