Бидэнтэй нэгдэх

Үзэл бодол

Д.Ядамдорж: Нийслэл хотод гэмт хэрэг 2018 оныхоос 7000 орчим буюу 30 хувиар буурсан

Огноо:

,

Эх сурвалж: Үндэсний шуудан

- Нийслэлийн цагдаагийн удирдах газраас өнгөрсөн онд  гэмт хэрэг 20 хувиар буурсан үзүүлэлттэй шинэ онтой золгосон. Өнөөдрийн байдлаар нөхцөл байдал ямар байгаа тухай яриагаар  эхлэе?   

- Сүүлийн жилүүдэд  Нийслэлийн хэмжээнд гэмт хэрэг өссөн.Тухайлбал, 2017 онд гэмт хэрэг  17,4 хувиар өссөн. Харин 2018 онд 3705 аар буюу 16,9 хувиар өсч нийт 25652 гэмт хэрэг үйлдэгдсэн юм.  Харин 2019 онд 5391 хэргээр буюу 21 хувиар буурч, 2020 оны нэгдүгээр улиралд 1406 хэргээр буюу 21,1 хувиар буурсан. Дээрх статистик тоог нийтэд нь авч үзвэл 2018 оныхоос 7206 буюу 30 орчим хувиар буурлаа.

Өнгөрсөн онд болон энэ оны эхний 1 дүгээр улирлын байдлаар нийслэл хотын хэмжээнд гэмт хэргийн гаралт бууралттай эерэг  үр дүн гарсан нь манай хамт олны хичээл зүтгэлээс гадна иргэд, байгууллагуудын маань хүчин зүтгэл  их байгааг хэлэх нь зүйтэй.  

Энэ хугацаанд нийт гэмт хэргийн дийлэнх хувийг эзэлдэг байсан хулгай, дээрэм, залилан, халаасны хулгай, хүний эрүүл мэндийн халдашгүй  байдлын эсрэг гэмт хэргүүд 30-60 гаруй хувиар буурсан.  

Харин энэ оны 1 дүгээр улиралд авто тээврийн хэрэгсэл хулгайлах гэмт хэрэг 58 бүртгэгдэж урьд оны мөн үеэс 35 хэргээр буюу 1.5 дахин, мөнгө угаах гэмт хэрэг хоёр нэгжээр буюу 40 хувиар өссөн. Үүнтэй зэрэгцээд мал хулгайлах гэмт хэрэг 26 бүртгэгдсэн нь урд оны мөн үетэй харьцуулахад ижил түвшинд байна.

Иргэд байгууллагаас ирүүлсэн нийт дуудлага, мэдээлэл 2019 онд 59102-р буюу 11.7 хувь, энэ оны 1 дүгээр улиралд 10391 буюу 9,8 хувиар, сүүлийн нэг жил гаруйн хугацаанд  гэмт хэрэг зөрчлийн дуудлага, мэдээлэл 69493- р  буюу 21 хувиар буурчээ. Үүнд бид урамшиж байгаа.  Дуудлага мэдээлэл бүхний ард хүн хүч, мөнгө санхүү, цаг хугацаа гээд олон асуудал  байдаг шүү дээ. Зөвхөн нэг согтуурч танхайрсан дуудлага дээр очиход бензин  тос, алба хаагчийн ажил ачаалал, цалин мөнгө гээд бичээд байвал олон доо. Үүнийг манай иргэд ч бас их ойлгодог болсон.

Харин  гэмт хэргийн шинжтэй дуудлага, мэдээлэл 1968 буюу 30.3 хувь, зөрчлийн дуудлага, мэдээлэл 1582 буюу 2.0 хувь, гэр бүлийн хүчирхийллийн дуудлага, мэдээлэл 5744 буюу 34.1 хувиар тус тус буурсан тухай  онцлох нь зүйтэй.  

Ингээд гэмт хэргийн гаралт нийслэлийн хэмжээнд бүх дүүрэгт буурснаас Хан-уул дүүрэгт 30.4 хувь, Чингэлтэй дүүрэгт 29.7 хувь, Баянгол дүүрэгт 27.9 хувь, Сонгинохайрхан дүүрэгт  14.0 хувь  байгаа нь бусад дүүргүүдээс илүү байна. Ажил ачаалал багатай дүүрэг,  хороо, алба хаагч гэж үгүй. Ер нь манай алба хаагч нарын манлайлал надаас, өөрөөс маань эхлэх учраас ажлын арга, туршлага гээд бүхий л талаараа  удирдах ажил алба хашиж байгаа   залуустаа үлгэр дуурайл болохыг зарчмаа болгож ирсэн. Ер нь дарга гэдэг албан тушаалтнуудыг зохион байгуулагч, зохицуулагч, чиглүүлэгч, үлгэрлэгч гэж манлайллын үүргээр нь хамт олон нь хүлээн зөвшөөрч, хамтран ажиллах явдал юм. Тиймээс удирдлагуудаас  их зүйл шалтгаална гэж би хувьдаа үздэг.

Дүүргийн цагдаагийн хэлтэс, тасгийн дарга нарын хувьд ч удирдан зохион байгуулах ур чадвар, ажил хэрэгч байдал,  алба хаагч нэг бүрт хүрч ажиллах, хэрэг зөрчилд хяналт тавьж буй байдал, иргэдээс ирүүлсэн гомдол санал хүсэлтэд хариу өгч байгаа байдал, харьяа дээд байгууллага, удирдлагаас  ажил сайжруулах чиглэлээр өгсөн үүрэг, чиглэлийн хэрэгжилт, үр дүнг хянах, тооцох явдал учир дутагдалтай байсныг нуух юун.

Нөгөө талаас  анхан шатанд ажиллаж байгаа алба хаагчдын мэргэжлийн ур чадварыг дээшлүүлэх, хэргийг хуулийн хугацаанд нь мөрдөн шалгах, дуудлага, мэдээлэл нэг бүрийн шийдвэрлэлтэд хяналт тавих гэх мэт ажлууд нь суларсан байсан гээд дурдвал асуудал барагдахгүй л дээ.

Цагдаагийн дарга хүн ажилдаа хамгийн эрт ирээд хамгийн сүүлд явдаг байх нь наад захын манлайлал. Албаны дүрэмт хувцсаа үлгэр жишээ өмсдөг, алба хаагчидтайгаа журам, дүрмийн дагуу зөв харьцдаг, иргэдийг сайхан хүлээж аваад, гаргасан өргөдөл, гомдлыг нь шалгах алба хаагчид нь зөвлөгөө өгөөд, хэрэгжилтийг нь тооцдог, иргэнд  хариуг нь өгдөг, алба хаагчдын ажиллах нөхцөл бололцоог дээшлүүлэх, ажил хариуцах чадвар зэргээр  дүүргүүдийн ихэнх дарга нар зүтгэл гаргаж, санаачилгатай ажиллаж байгаад урамтай байдаг. 

Иймээс бид дуудлага мэдээллийг шалгаж шийдвэрлэх тал дээр онцгой анхаарч, ажиллахын зэрэгцээгээр, алба хаагчдын сахилга ёс зүйг дээшлүүлэх, удирдлагын манлайллыг  нэмэгдүүлэх тал дээр тогтмол  үйл ажиллагаа  зохион  байгуулж хэвшүүлсний ч бас үр дүн  юм даа.

- Гэмт хэрэг буурсан шалтгаан нөхцөлийг та яаж харж байна вэ. Сүүлийн жилүүдэд бууруулахад чиглэсэн ямар  ажил, арга хэмжээг зохион байгуулан ажиллаж байна вэ?

- Хууль зүй Дотоод хэргийн яам, Цагдаагийн ерөнхий газраас манай Нийслэлийн цагдаагийн газрын үйл ажиллагаанд дүн шинжилгээ хийж шинэ бүтцэд оруулсан. Бидний санаачилсан ажлын үр дүн иргэд, алба хаагчдад ээлтэй байвал тэр бодит үр дүн гэж хардаг. Тийм бүтэц болсон ч гэж бодож байгаа. Тухайлбал: Дүүрэг дэх цагдаагийн хэлтсүүдийг нутаг дэвсгэрийнх нь харьяаллаар хариуцахаар дүүрэг тус бүрт газар байгуулснаар нэгдсэн удирдлага, зохион байгуулалтаар  хангах үйл ажиллагаа бүрдсэн. Ингэснээр нутгийн өөрөө удирдах байгууллагатай  нэг бодлогоор л харилцдаг болж байна гэсэн үг. Үүнийгээ дагаад цагдаагийн хэлтсүүдийн ажлын уялдаа холбоо улам сайжирч, ажил ачааллаа хамтын хүчээр шийдвэрлэх боломж нэмэгдэж байна. Энэ бүтцийг хийхэд Цагдаагийн ерөнхий газар, Нийслэлийн цагдаагийн газрын удирдлагын бүтцээс 52 орон тоог дүүргүүдэд шилжүүлж, хороодод цагдаагийн 33 хэсэг байгуулсан. Энэ нь цагдаагийн байгууллагын ажил үйлчилгээг иргэдэд ойртуулж, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, дүүрэг хороодын хэсгийн үйл ажиллагааг сайжруулах, бэхжүүлэх ач холбогдолтой шийдвэр  боллоо.

Мөн Нийслэлийн цагдаагийн газрын харьяанд  Хүүхдийг гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх хэлтэс байгуулж, хойч ирээдүй болсон хүүхэд багачуудынхаа эрхийг хамгаалах, гэмт хэрэг зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэхэд  ач тустай  ажил гэж харж байгаа. Энэ чиглэлээр мэргэшсэн  алба хаагчид урьдчилан сэргийлэх ажил, арга хэмжээг тасралтгүй зохион байгуулж байна.   

Дүүргүүдийн Иргэдийн хурал, Засаг даргаас  харьяа цагдаагийн газар хэлтсүүдэд техник тоног төхөөрөмж, төсөв мөнгөний дэмжлэгийг чамлалтгүй үзүүлж байна. Тухайлбал: Чингэлтэй дүүрэг 200 гаруй сая төгрөгийн тоног төхөөрөмж, засварын ажил, мөн Хан-Уул, Багануур дүүргүүдийг дурдаж болно. 

Цагдаагийн байгууллага нь иргэдээс ирүүлсэн дуудлага, мэдээлэл нэг бүрт хүрч ажиллан,  зөрчлийн шийдвэрлэлтэд удирдлагын хяналтыг эрс сайжруулан тогтмолжуулж, алба хаагчдын хуульч ажиллагаа, ур чадварыг сайжруулахад онцгойлон анхаарч ажилласны үр дүн юм.

Түүнчлэн өнгөрсөн онд болон энэ оны 1 дүгээр улиралд цаг үеийн нөхцөл байдалтай уялдуулж тодорхой төрлийн гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх олон талт арга хэмжээ /аян, нэгдсэн болон хэсэгчилсэн арга хэмжээ/-г үе шаттайгаар зохион байгууллаа. Үүгээр зогсохгүй  гэмт хэрэг, зөрчлийн болон гэр бүлийн хүчирхийллийн дуудлага, мэдээллийг тухай бүр нь шуурхай шалган шийдвэрлэх ажилд голлон анхаарч прокурор, шүүхийн байгууллагатай нягт хамтран ажилласны үр дүн  маш чухал. 

Нөгөө талаар олон нийтэд чиглэсэн  урьдчилан сэргийлэх мэдээ, мэдээллийг цахим орчинд шуурхай хүргэх ажлуудыг зохион байгуулах, халдварт өвчинтэй холбоотой хорио цээрийн дэглэм тогтоож, архи, согтууруулах ундаа худалдан борлуулах, түүгээр үйлчлэх цагийн хязгаарыг багасгасан нь гэмт хэрэг буурахад нөлөөлж байна. Мөн иргэдийн өөрийгөө болон бусдыг гэмт хэрэг, зөрчилд өртөж хохирохоос урьдчилан сэргийлэх, эрх зүйн ухамсар дээшилж байгаатай холбож болно.

Байгууллага аж ахуйн нэгжүүдийн хуульд заасан үүрэг хариуцлагыг дээшлүүлэхэд чиглэсэн ажлуудыг зохион байгуулж үр дүнг бодитой тооцсон. Мөн гудамж талбай, олон нийтийн газарт эргүүл хяналт шалгалтад мэргэжлийн байгууллагуудыг татан оролцуулж улмаар хэв журмын урамшилт эргүүл, олон нийтийн цагдаа, нийтийн эргүүлийг эрчимжүүлсэн нь тодорхой үр дүнгээ өгсөн юмаа.

Сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хотод хоногт дунджаар 1500-2000 гаруй дуудлага цагдаагийн байгууллагад ирдэг байсан. Одоо энэ тоо 500-1000 аар буурч байна. Бүртгэгдсэн нийт дуудлага, мэдээллийн 60 гаруй хувь нь согтууруулах ундаа хэрэглэсэн үедээ гэмт хэрэг, зөрчил үйлдсэн тухай байдаг. Тиймээс хэргийг өдөөдөг хууль бус үйл ажиллагааг хяналтандаа авч, таслан зогсоох, хариуцлага тооцох ажлыг эрчимжүүлж ажилласны үр дүнд дээрх төрлийн гэмт хэрэг, зөрчил буурч байна. Тухайлбал: Нийслэлийн цагдаагийн байгууллагаас сүүлийн хоёр жил гаруй хугацаанд баар, цэнгээний газруудын үйл ажиллагаа болон гудамж талбайг хяналтад авах чиглэлээр “Эмзэг цэг” арга хэмжээг нэг ч өдөр алгасалгүй тасралтгүй явуулж байна.

- Нийслэлийн иргэдийн хурал болон Засаг дарга нараас та бүхний ажлыг хэрхэн  дэмждэг вэ? 

- Өнгөрсөн хоёр жилийн хугацаанд улсын төсөв, орон нутгийн хөрөнгө оруулалтаар Сонгинохайрхан дүүрэг дэх цагдаагийн  гуравдугаар хэлтэс, Баянзүрх дүүрэг  дэх цагдаагийн  гуравдугаар хэлтэс, Багануур дүүрэг дэх цагдаагийн хэлтэс шинэ байр, Сонгинохайрхан дүүрэг дэх цагдаагийн хоёрдугаар хэлтсийн  өргөтгөлийн барилга ашиглалтад оров.

Удахгүй Сүхбаатар  дүүрэг дэх цагдаагийн газар, Багахангай дүүрэг дэх цагдаагийн хэлтсийн шинэ байрнууд ашиглалтад орох гэж байна. Мөн нийт автомашинуудын 10 орчим буюу 50 автомашинаар парк шинэчлэл хийлээ. Шинээр нэг тэрбум орчим төгрөгөөр тодорхой дүүргүүдийн хороодыг камержуулаад байна. Энэ нь гэмт хэрэгтэй тэмцэх ажилд үзүүлж байгаа маш том дэмжлэг.

- 2020 онд  Нийслэлийн төсөвт бүтээн байгуулалтын болон бусад ямар мөнгө санхүүгийн асуудлуудыг шийдвэрлэхээр болоод байгаа вэ?

Нийслэлийн удирдлагуудын санаачлан дэмжсэнээр 2020 онд Нийслэлийн иргэдийн хурлаар автомашины парк шинэчлэл, Налайх дүүрэг дэх цагдаагийн хэлтсийн шинэ барилга, Улаанбаатар хотыг тодорхой хэмжээнд камержуулах  төсөв хөрөнгийг баталсан. Хууль Зүй Дотоод хэргийн сайдын тушаалаар  Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газрын холбогдох албан тушаалтнууд цагдаагийн ерөнхий газрын багтай хамтран Улаанбаатар хотод болон Монгол улсын хэмжээнд  камержуулахад хэдий хэмжээний хөрөнгө, техник тоног төхөөрөмж шаардлагатайг  судлах ажлын хэсэг байгуулагдан техник эдийн засгийн үндэслэлийг боловсруулсан. Тухайлбал Улаанбаатар хотод 6500 камер байршуулахад гэмт хэрэг 40 хувиар буурах тооцоог гаргасан бөгөөд камерууд байршуулах бүх цэгийг тодорхойлсон. Мөн Улаанбаатар хотод тавигдах камерын стандартыг Нийслэлийн Засаг даргын Зөвлөлийн хурлаар хэлэлцүүлж, Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдээр батлуулаад байна. Эдгээр камерууд нь гэр хороолол болон хотын төвд шилэн кабелиар болон агаараар шийдэх боломжтойг хүртэл тодорхойлсон.  

Энэ нь  цагдаагийн алба хаагч дуудлага мэдээлэлд  түргэн шуурхай очих, иргэдийн ая тав тухтай ажиллах амьдрах, айдас хүйдсийг багасгах, цагдаагийн алба хаагчийн хөдөлмөрийг хөнгөвчлөх зэрэг  ач холбогдолтой.  

Мөн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх зардлыг нэмэгдүүлж баталсан. Энэ бүхэн цагдаагийн байгууллагын ажиллах боломж нөхцөлийг бүрдүүлэхэд дэмжлэг үзүүлсэн, сүүлийн жилүүдэд хийгдээгүй томоохон хөрөнгө оруулалт боллоо.

- Кроновирусын халдварын тархалтын үед өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжүүлсэнтэй холбогдуулан Нийслэлийн цагдаагийн удирдах газраас  ямар зохион байгуулалттай хэрхэн ажиллаж байна вэ.

- Цагдаагийн ерөнхий газрын даргын тушаалаар нийт бие бүрэлдэхүүн хоёр сарын хугацаанд өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжээд ажиллаж байна. Монгол Улсын Засгийн газар, Онцгой комисс, Нийслэлийн Засаг даргаас хэд хэдэн захирамж, тогтоол шийдвэр гарч хэрэгжилтийг хангах ажлын хүрээнд нийслэлийн цагдаагийн байгууллагын 3000 алба хаагч эргүүл хяналт, шалгалтын ажлуудыг тасралтгүй зохион байгуулж байна. Тухайлбал:

Нийслэлийн Засаг даргын захирамж гарснаар НМХГ-тай хамтран шөнийн хяналт шалгалтыг эрчимжүүлж баар, шөнийн цэнгээний болон цахим тоглоомын газруудад өдөр бүр шөнийн хяналт шалгалтыг эрчимжүүлснээр олон зөрчлүүдийг илрүүлж зохих арга хэмжээг нь түргэн шуурхай авч байна. Үүн дээр дүүргийн цагдаагийн алба хаагчид маань өдөр, шөнөгүй нийслэл хотын аюулгүй байдлын манаанд амь бие, эрүүл мэндээ үл хайхран ажилласны үр дүн ихээхэн гарч байгаа хэрэг юм. Харилцан ачааллаа нөхөж ажилласнаар цаад утгаараа гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, ажилд ямар нэгэн хий гаргахгүй үргэлжлүүлэх боломж бүрдэж байгаа юм. Энэ хэмжээгээр гэмт хэрэг, зөрчил дуудлага, мэдээллийн тоо ч эрс буурч байна.

Түүнчлэн нийслэлийн нутаг дэвсгэрт архи согтууруулах ундаагаар худалддаг, үйлчилдэг 6844 аж ахуй нэгжийн үйл ажиллагааг шалгаж, Монгол улсын хууль тогтоомж, тогтоол, шийдвэрийг зөрчсөн 51 аж ахуй нэгж байгууллагын тусгай зөвшөөрлийг хүчингүй болгох саналыг холбогдох байгууллагад хүргүүлж,  гудамж талбай, олон нийтийн газарт нус цэр, шүлс хаясан бие зассан 11 мянга орчим,  Гамшгийн тухай хууль 30 гаруй хүнийг нийтдээ 116 сая төгрөгөөр торгох шийтгэл ногдуулаад байна.

Мөн коронавирусын халдвараас сэргийлэх ажлын хүрээнд улсын онцгой комиссоос өгсөн үүрэг чиглэлийн дагуу энэ оны 03 дугаар сараас эхлэн Нийслэлийн Баянгол дүүргийн “Наранбулаг”, Баянзүрх дүүргийн “Парк”, Хан-Уул дүүргийн “Зүчи палас” зочид буудал, Баянгол дүүргийн “Амар” зочид буудал, ХӨСҮТ, Цэргийн төв эмнэлэгт гадаад улс орнуудаас ирсэн 710 гаруй хүнийг тусгаарлаж, ногоон бүс буюу гадна орчинд цагдаагийн 260 алба хаагч 24 цагаар үүрэг гүйцэтгэн ажиллаж байна.

Улаанбаатар хот руу орж гарах хөдөлгөөний хязгаарласантай холбогдуулан нийтийн хэв журам сахиулах, олон нийтийн аюулгүй байдлыг хангуулах зорилгоор стандартын бус батлагдаагүй замаар явах хөдөлгөөний хязгаарлалтыг хийж 19 цэгт 120 гаруй алба хаагчийг тогтмол ажиллуулж байна.

Мөн гэр оронгүй иргэд болон хараа хяналтгүй хүүхдүүдийг аливаа халдварт өвчин тараах, тэднийг кроновирусын халдвараас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Нийслэлийн Засаг дарга 03 дугаар сарын 12-ны өдөр А/345 дугаар захирамж гаргасныг холбогдох байгууллагатай хамтран хэрэгжүүлж 477 иргэнийг илрүүлэн, ар гэрийн хүсэлтээр 128 хүнийг ар гэрт нь буцааж 349 хүнийг төрийн болон төрийн бус нийгмийн халамжийн байгууллагад шилжүүлж, эрүүл мэндийн үзлэг шинжилгээнд хамруулаад байна.

- Өндөржүүлсэн бэлэн байдлын үед алба хаагчдаа хэрхэн зохион байгуулж ажиллана байна. Хүндрэл бэрхшээл гарч байна уу?

- Цагдаагийн ерөнхий газраас алба хаагчдыг өвчнөөс болон эрсдэлээс хамгаалах чиглэлээр арга зүйн зөвлөмж, үүрэг чиглэл, хөрөнгө /эд зүйл/, хамгаалах болон ариутгах хэрэгсэл тасралтгүй ханган ажиллаж байна.

Цагдаагийн ерөнхий газрын даргын тушаалаар хүн хүчний оновчтой хуваарилалт хийж, ерөнхий газрын харьяа алба хэлтсүүдийн хүн хүчийг төвлөрүүлэн эргүүл, хяналт шалгалт, хамгаалалтад татан оролцуулж байгаа нь дүүргийн алба хаагч нарт ихээхэн тус нэмэр болж байна.

Одоогоор хүн хүч дутагдаж байгаа асуудал гараагүй байна. Цаашид хамгаалах объект олноор нэмэгдэж, энэ өвчний халдвар тархалт нэмэгдвэл мэдээж хүн хүчний хомстол дутагдалд орно. Ийм учраас иргэд, байгууллага хамт олон энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр онцгой анхаарч ажиллах шаардлагатай байна.

Төв аппаратын албан тушаалтнууд дүүрэг дээр 4-5 хоногоор шилжин ажиллаж, жижүүр хороон дээр ажиллаж байгаа алба хаагчдыг амрааж, нурууг нь тэнийлгэлээ. Ингэснээрээ алба хаагчдын ажил ачааллыг тэнцвэржүүлэх үр дүнтэй.

Манай алба хаагчид энэ цаг үеийн байдлыг  сэтгэлийн хүч тэнхээ энэ  албыг сонгосон ухамсар, итгэл үнэмшлээрээ даван туулахын төлөө мэрийн ажиллаж байна. Ингэх ч ёстой юм. Энэ дашрамд хэлэхэд нэгж дээр үүрэг гүйцэтгэж байгаа бие бүрэлдэхүүндээ чин сэтгэлээсээ талархаж байгаагаа илэрхийлж, тэдний гэр бүл үр хүүхдэд  нь эрүүл энх сайн сайхныг хүсье.

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа
Монгол Улсад коронавирус COVID-19 бүртгэгдсэнтэй холбогдуулан Монгол Улсын Засгийн газрын 2020 оны 03 дугаар сарын 10-ны өдрийн хуралдаанаас өгсөн чиглэлийг үндэслэн тус сайтын сэтгэгдэл бичих талбарыг түр хааж байгааг үүгээр мэдэгдэж байна. SHUDARGA.MN сайтын редакц

Үзэл бодол

Х.Мандахбаяр: Намайг хайж байгаа хүмүүсийн гүтгэлгийг дахин баримтаар няцааж байна!

Огноо:

,

Миний бие УИХ-ын сонгуулийн 11 дүгээр тойрог Өмнөговь аймагтаа нэр дэвшиж байгаа билээ. Нэр дэвших болсноос хойш Тост, Тосон бумбын тэмцлийн үед улс төрийн бүлэглэл, олигархиудын хийж байсан гүтгэлгүүдтэй адил жанрын эвлүүлэг, гүтгэлэг, доромжлол ихээр цацагдах боллоо. Саяхан Монгол Улсын Их Хурлын сонгуулийн тухай хуулийн олон заалтыг илтэд зөрчсөн эвлүүлэг бүхий, ор үндэсгүй гүтгэсэн ээлжит бичлэг цацагдсан байна. Уг асуудлыг цагдаагийн байгууллагад шалгуулахаар өглөө. Удахгүй энэхүү гүтгэлгийг гүйцэтгэгч нь захиалагчтайгаа хамт илэрнэ. Ингээд намайг хайж байгаа хүмүүсийн яриад байгаа зүйлд баримтаар няцаалт өгье.

Няцаалт НЭГ

Орон нутгийн өмчит "Тавантолгой" ХК-ийн уурхайд хөрс хуулалтын туслан гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан “Их шижир баялаг” компанийн 100 хувийн хувьцааг 2019 оны арванхоёрдугаар сард 100 хувь худалдаж, хөрс хуулалтын бизнесээс гарсан. Миний бие бизнесийн ашгийг биш тэмцлийн замыг сонгосон. Энэ тухайгаа олон нийтийн сүлжээнд мэдэгдсэн.
 


Няцаалт ХОЁР

Арван хуруу тэгш хүн гэж байдаггүй. Би хоёр дахь амьдрал зохиосон нь үнэн. Гэхдээ арван эхнэр сольж, 11 хүүхэдтэй болоогүй. Гэрлэлтийн баталгааны хуулбараа үзүүлж байна. Бичлэг дээр намайг гүтгэн харлуулахын тулд гэмгүй эмэгтэйг хэлмэгдүүлсэн байна. “Тод магнай” сэтгүүлийн 10 жилийн ойгоор тус сэтгүүлийн ерөнхий эрхлэгч А.Эрдэнэтуяатай авхуулсан зургийг ашиглажээ. Энэ хүний цаана гэр бүл нь бий. Надад ч гэсэн гэр бүл бий шүү дээ. Эрхэм сонгуулийн пиарчид аа. Та нарт ер нь хүнийг хайрлах, бусдын гэр бүлийг хүндлэх сэтгэл гэж байна уу.
 

"Тод магнай" сэтгүүлийн эрхлэгч А.Эрдэнэтуяатай хамт тус сэтгүүлийн 10 жилийн ойн арга хэмжээний үеэр.


Няцаалт ГУРАВ

Тост, Тосон бумбын тэмцэл бол нэг хүний ганцхан жилд хийчихсэн ажил биш. Нутгийн иргэд, иргэний нийгмийн байгууллагуудын 10 жилийн тэмцлээр бүтсэн юм. Намайг гүтгэн харлуулахын тулд нутгийн минь иргэдийг битгий доромжил. Тэнгэрт хальсан Т.Лхагвасүмбэрэл гэдэг тэр эх оронч залууг битгий доромжил. Тэр эх оронч залуу, Гурвантэс сумын иргэд, Өмнөговь аймгийн иргэд, шударга ёсны төлөөх иргэний нийгмийн байгууллагууд олон жил тэмцэж, нам харгалзахгүйгээр бүгдээрээ нэгдэн нийлж ард нь гарсан юм. Миний хувьд энэ тэмцэл явуулж байсан олон талуудыг нэгдсэн зохион байгуулалтад оруулж, мөн олон нийтэд системтэй, үр дүнтэй мэдээллийг хүргэсний үр дүнд ялалтыг урагшлуулсан. Энэ тэмцлийг Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ухнаагийн Хүрэлсүхийн шударга ёсны шийдвэрээс салгаж ойлгож хэрхэвч болохгүй. Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн шударга ёсны төлөөх тэмцлийг битгий гүтгэн харлуул. Хүнд чинь зарж, арилжиж болдоггүй зүйл гэж байдаг юм. Би эх орон, эх нутаг, элгэн садныхаа эрх ашгийг хэзээ ч, юугаар ч солихгүй, худалдахгүй. Би эх нутгийнхаа төлөөх энэ тэмцэлд чин шударгаар, эрдэм боловсролоор бас менежментийн арга ухаанаар тэмцсэн нь үнэн. Хэрвээ Тосон бумбыг дахин ухахыг санаархсан хэн нэгэн байх аваас амь хайргүй, нэр харамгүй тэмцэх болно. Тосон бумбад бол ганц компанийн лиценз цуцлагдсан юм биш. Найман компанийн 11 лиценз цуцлагдсан гэдгийг нутгийн зон олон минь мэднэ.  
 


Няцаалт ДӨРӨВ

Тосон бумбын тэмцлийг Б.Чойжилсүрэнг Сангийн сайд байхад хуйвалдаж хийсэн мэтээр илт мушгин гүтгэж, үнэнээс холуур ойлгуулахыг оролдсон байна. Тосон бумбын тэмцэлд шударга сэтгүүлчид нэгдэж, хариуцлагатай уул уурхайн төлөө сурвалжлагын баг очих үед хийгээд Тосон бумбын тэмцэлд бид ялах үед ч энд дурдагдаад байгаа лицензийг хуулийн аргаар зувчуулсан Ж.Эрдэнэбатын Засгийн газартайгаа хамт Б.Чойжилсүрэн хэдийнэ огцорсон байсан юм. Шударга сэтгүүлчдийн шударга тэмцлийг битгий үгүйсгэ. Бид камераа эвдүүлж, эрүүл мэндээрээ хохирч, элдэв гүтгэлэг дайралтыг туулж, энэ тэмцлийн ард гарсан юм шүү. Би Б.Чойжилсүрэн гэдэг хүнтэй нэг ч удаа уулзах нь битгий хэл гар барьж үзээгүй. Тийм сувдаг шунахай сэтгэлтэй хүмүүстэй цаашдаа ч зам мөр нийлэхгүй.
 


Няцаалт ТАВ

Б.Чойжилсүрэнгийн “Сауд гоби коэл транс” компани 130 тэрбум, Архангайн Цэнхэрт байрлах Ц.Мянганбаярын гэх алтны уурхай 600 тэрбум, Өмнөд Солонгосын 100 хувийн хөрөнгө оруулалттай "АГМ майнинг" компани 125 сая ам.долларын нөхөн олговрыг Монгол Улсын төсвөөс авсан гэжээ. Хэзээ ч ийм зүйл байхгүй. Энэ бичлэгийг бэлтгэсэн хүмүүс ийм л ор үндэслэлгүй гүтгэлгийг санаанаасаа зохиож байна. Би энэ асуудлаар Ашигт малтмал, газрын тосны хэрэг эрхлэх газарт 2020 оны тавдугаар сарын 28-нд хандаж лавлагаа авах хүсэлт хүргүүлсэн. Хариуг удахгүй нийтлэх болно. Энэхүү гүтгэлгийг зохиож байгаа хүмүүс УИХ-д нэр дэвшигчийг гүтгэн доромжилж, нэр хүндийг нь унагаах зорилготой гэдэг нь илт байна. Хамгийн харамсалтай нь, нутаг орны минь эгэл иргэдийг, шударга ёсны төлөө ажиллаж байгаа Ерөнхий сайдыг харлуулахыг оролдож байна.
 

“АГМ майнинг” ХХК-ийн талаарх мэдээлэл, шаардлагыг БНСУ-ын Элчин сайдад гардуулав. 2020.05.05


Няцаалт ЗУРГАА

Оюутан залуусыг өнгө мөнгөөр татсан мэтээр харуулж элдэв зураг ашиглажээ. Энэ үйл ажиллагааны зурагнууд надад огт хамааралгүй юм. Өмнөговийн сайхан залуусын зургийг тавьж, хар гүтгэлэгтээ ашиглаж байгаа нь туйлын харамсалтай. Идсэн эрүү хувхайрч, идүүлсэн бут ургадаг жамтай. Энэ бүх хар пиар, гүтгэлгийн эзэд удахгүй ил болж, нутагтаа гишгэх газаргүй, хүний өөдөөс харах нүүргүй болох вий дээ. 
 


ГҮТГЭЛЭГТ БИЧЛЭГ

Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

МАНАН бүлэглэлийн “мөнгө угаагч” О.Цогтгэрэл төрд шургалах уу ?

Огноо:

,

Монгол Улсад улс төр, бизнесийн томоохон бүлэглэл бий болсон.  Тэд аль өнгөтэй өөдтэй бизнесийг булааж,  хэрхэн дарамт шахалт үзүүлснээр гартаа оруулдаг талаарх баримт, нотолгоо эхнээсээ ил болж эхэллээ.  Тодруулбал,   анх  “Ice mark”  гэх нэртэйгээр  зайрмаг үйлдвэрлэж байсан жижиг компани “ТЭСО” групп болтлоо гэрлийн хурдаар томорч,  сүүний үйлдвэр бус  өдгөө барилгын салбар төдийгүй уул уурхай руу хүртэл хүч түрэн орж ирсний цаана ямар учир байна вэ. 
 
МАНАН бүлэглэлийн мөнгийг  угааж, арвижуулсныхаа  хүчинд өнөөдрийн “ТЭСО” групп бий болсон талаар товч сайт дөрвөн ч кейсийг дурдан, баримтаар баталгаажуулж, нийтэд цацлаа. 
 
Энэ бүлэглэлийн арга тактик тун энгийн. Эхлээд хууль хүчний байгууллагаар айлган сүрдүүлэх ажиллагаа явуулж, эрхшээлдээ оруулснаар бизнесийг нь булаадаг байна. Жишээлбэл, “Чоно” группийн эзэн Т.Энхболдсодон, “Дорнын говь”-ийн Б.Дэлгэрсайхан, “Тэнгэр холдинг” компанийн Х.Анхбаяр, “Алтан дорнод Монгол”-ын  Т.Ганболд зэрэг олон арван бизнес эрхлэгчийг МАНАН бүлэглэлийнхэн дарамталж, эрхшээлдээ оруулж байжээ. Тухайлбал, дээрх  компанийн эздийг хоёр сараас нэг жилийн хугацаатай барьж хорьсон  жишээ ч бий.
Тэгвэл “ТЭСО”-г томруулах  ажиллагаа хэрхэн өрнөсөнтэй танилцъя.  “Чоно” группийн эзэн Т.Энхболдсодонг 2013 оны аравдугаар сард  АТГ-аас баривчилсан байдаг. Тухайн үед Ерөнхийлөгчөөр Ц.Элбэгдорж, АТГ-ын дэд даргаар Б.Хурц, Монгол Улсын Ерөнхий прокуророор Д.Дорлигжав,  нийслэлийн Засаг даргаар Э.Бат-үүл нар ажиллаж байв. Харин тэдний цаана өнөөх л “сахал” хэмээх Д.Эрдэнэбилэг байсан гэдэг.  Эдгээр хүн бол МАНАН бүлэглэлийн гол төлөөлөл. Тэд Т.Энхболдсодонг  14 хоног хорьсны эцэст гэнэт сулласан байдаг.
Ингэхдээ түүний 2011 онд байгуулсан “Ногоон цэцэрлэг жим” компанийг “ТЭСО” группийн Сайнжаргал гэх хүний нэр дээр шилжүүлэн авсан байна. Өдгөө тус компани Сайнжаргалын охин Болорын нэр дээр үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж. “Ногоон цэцэрлэг жим” компани барилга, хот байгуулалтын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг байсан бол 2013 оны арван хоёрдугаар сарын 3-нд буюу Т.Энхболдсодонг сулласнаас хоёр сарын дараа хотын  дарга Э.Бат-Үүлийн захирамжаар Т.Энхболдсодонгийн “Скай парк плаза”  компанийн нэр дээр байсан “Маршал таун”-ы хажуу талд байрлалтай 2.1 га  газрыг “Ногоон цэцэрлэг жим” компанид шилжүүлэн авчээ. Өөрөөр хэлбэл, гэнэт хоригдсон Т.Энхболдсодонгийн газрыг барилгын зураг төсөлтэй нь хамт МАНАН бүлэглэлийнхэн ийнхүү  булааж  авчээ.
Өдгөө   Т.Энхболдсодонгоос булааж авсан тус газарт “ТЭСО“корпораци  тансаг зэрэглэлийн орон  сууцны  төсөл хэрэгжүүлж эхэлсэн нь анхаарал татна. Тодруулбал, тухайн газарт өдгөө Монголын хамгийн  тансаг зэрэглэл, өндөр өртөг бүхий “Скай гарден” хотхоныг барьж байна. 350 айлын орон сууцны ам метрийн үнэ 6-8 сая төгрөг бөгөөд 106-440 ам метр хэмжээнд хэлбэлзэнэ. Ингээд бодохоор тухайн хотхоноос орон сууц худалдан авахад хамгийн дээд үнэ нь гурван тэрбум 200 сая төгрөг болно.Нэг их наяд төгрөгийн өртөг бүхий томоохон төслийг  “ТЭСО”корпораци гардан гүйцэтгэж буй түүх энэ. Нэг ёсондоо тэд МАНАН бүлэглэлийн “мөнгийг угаагч” нь “ТЭСО” корпораци болох нь ийнхүү нотлогдож байна. 
 
“ТЭСО” корпораци  “сахал”Д.Эрдэнэбилэгтэй хэрхэн холбогддог вэ?
 
 
“ТЭСО” группийн хувьцаа эзэмшигч ах, дүү нар МАНАН бүлэглэлийн гар, хөл болох нь энэ хэсгээс илүү тодорхой  харагдана.   2011 онд “сахал”Д.Эрдэнэбилэг “Баюуд майнинг” гэх компанийг хэд хэдэн хүнтэй хамтран байгуулжээ. Тухайлбал, тус компанийн хувьцаа эзэмшигчид “Айрон  металс”, “Тэсо трейд”, “Импрал майнинг”зэрэг компани багтсан байдаг. Эдгээр компанийн эздийг харвал алдарт  МАНАН бүлэглэлийнхэн гарч ирнэ. “Импрал майнинг”компани “сахал”Д.Эрдэнбилэгийнх. Д.Дорлигжав болон  түүний төрсөн дүү Д.Баатар нар “Баюуд майнинг” компанийн хувьцаа эзэмшигч төдийгүй Д.Баатар  тус компанийн гүйцэтгэх захирлаар томилогдон ажиллаж байсан бөгөөд лицензийн бизнес рүү орсон байдаг.
 
Улмаар  тус компани хилийн зурвас дээр хэд хэдэн алтны лиценз авсан  байна. Тухайлбал, Дорноговь аймгийн Хөвсгөл, Хатанбулаг сумын нутагт орших  Шивээт улаан уулын  ар сүүжийн алтны шороон ордынXV 007674 тоот хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг дээрх эрхмүүд хамтран эзэмшдэг. Ингэж лиценз эзэмшихэд нөлөөлсөн гол хүмүүсийн нэг нь“ТЭСО” группийн О.Сайнбуян бөгөөд тухайн үед тэрбээр   “Эрдэнэс Монгол”-ын захирлаар ажиллаж байсан юм. Харин О.Цогтгэрэл Ерөнхий сайдын зөвлөхөөр ажиллаж байв. Өөрөөр хэлбэл, МАНАН бүлэглэл “Эрдэнэт”-ийн 49 хувийн бүлэглэл болон АН-д шургалсны жишээ  энэ юм.Товчхондоо мафижсан МАНАН бүлэглэлийн томоохон төлөөлөл болох О.Цогтгэрэл өдгөө төрд шургалахаар АН-аас Увс аймагт УИХ-ын сонгуульд өрсөлдөх эрхээ өвөртлөөд байна. Төрд гарч, Монголын ард түмний баялгийг өөрийн гар, хөл бологсдоор дамжуулан булаах оролдлогоо О.Цогтгэрэл УИХ-ын гишүүн болсноор хэрэгжинэ хэмээн төлөвлөсөн  бололтой юм. 
 
“ТЭСО” группын бондын  дээрэм
 
АН 2012-2016 онд засгийн эрхийг барьж байхдаа  үлэмж хэмжээний мөнгөөр туйлсан байдаг.  Үүний нэг жишээ нь олон төрлийн бонд босгосон явдал. Монгол Улс анх удаа олон улсын зах зээлээс таван тэрбум ам.доллар босгохоор төлөвлөсний эхнийх нь “Чингис”  бонд. Тэд 1.5 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий бондыг олон улсад  арилжаалсан байдаг. Энэ мөнгөөр төмөр зам барихаас авахуулаад хатуу хучилттай авто зам, уул уурхайн бүтээгдэхүүн боловсруулах, “Үнэ тогтворжуулах хөтөлбөр”, “Гудамж” зэрэг олон төсөл, хөтөлбөр боловсруулахаар болсон  нь АН-ынхан төрийн мөнгөнөөс цавчаа хийх том  боломжийг бүрдүүлсэн гэхэд болно. Энэ үед “ТЭСО”-гийн О.Цогтгэрэл  Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийн Эдийн засгийн  зөвлөхөөр ажиллаж байсан  бөгөөд  энэ боломжоо мэдээж ашигласан. 
Монгол Улс 2013 оноос эхлэн жил  бүр  хуурай сүүний импортын хэмжээг тав, таван хувиар бууруулж ирсэн нь дотоодын үйлдвэрлэгчид төдийгүй иргэдээ бодсон шийдвэр байв. Мөн 2017 онд шингэн сүүний импортыг зогсоосон нь үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжих, импортыг орлох бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх бас нэг том алхам хэмээн тухайн үеийн эрх баригч АН-ынхан тайлбарлаж байлаа.  Энэ тайлбар хэн хүний чихэнд үнэхээр эх оронч сонсогдоно.
Харамсалтай нь энэ эх оронч тайлбарын цаана “ТЭСО” корпораци бондын мөнгийг  жинхэнэ  утгаар нь угааж байжээ. Тодруулбал, “Чингис” бондын мөнгөнөөс хоногт 100 тонн шингэн сүү боловсруулаад  зогсохгүй нэг цагт 500 кг  хуурай сүү үйлдвэрлэх хүчин чадалтай үйлдвэр байгуулах нэрийдлээр долоон тэрбум төгрөгийг  “ТЭСО” корпораци бондын мөнгөнөөс  авчээ.
Гэвч тэд сонгон шалгаруулалтад оролцохдоо амласан шигээ хуурай сүүг халах бус эсрэгээрээ хуурай сүү импортлогч болсон байдаг. Шаардлагатай түүхий эдээ дотоодын үйлдвэрлэгчид буюу  малчдаас цуглуулж авахын оронд амар хялбарыг нь бодож жил бүр гаднаас мянга мянган  тонн хуурай сүү оруулж ирдэг болжээ. Гэсэн атлаа “Голден милк” хуурай сүүгээ ОХУ-ын Казахстан, Киргиз болон БНХАУ-ын зах зээлд нийлүүлж эхэллээ  гэж  сурталчилж байсан цаг саяхан. Угтаа тэд хуурай сүүний импортыг халах зорилготойгоор бондын мөнгөнөөс авсан атлаа  монгол төрөөс гаргасан шийдвэрийн эсрэг ажиллаж эхэлсэн нь энэ.Төрийн мөнгөнөөс халаасалж, өргөжин тэлж буй“ТЭСО”-гийн үнэн  түүх нь. Харин одоо тэд төрийн толгойд гарч, ард иргэдийг хууран мэхлэх замаар шулах их ажилдаа ханцуй шамлан оржээ. 
 
 
Олны  мэдэхээр өдгөө  “ТЭСО”-гийн  томоохон бизнес  нь Сонгинохайрхан  37 дугаар хороонд баригдсан “Содон” хороолол. Тус хорооллыг барьсан газар нь анх “Эрэл”-ийн Б.Эрдэнэбатынх байсан гэдэг. Тэрбээр “Чингис” бондын мөнгөнөөс 23 сая ам.долларыг ямар ч барьцаа, хөрөнгөгүйгээр зээлж авсан  ч  өнөөдрийг хүртэл энэ мөнгөө төлж чадалгүй хууль шүүхийн  байгууллагын хаалга татаж яваа нэгэн. Барьцаа хөрөнгө, элдэв шаардлагагүйгээр их хэмжээний зээл авч чадсан тэрбээр МАНАН бүлэглэлийн “ТЭСО”-д  одоогийн “Содон” хорооллын  томоохон газрыг өгчихсөн гэдэг. 
 
“ТЭСО” ЖДҮ  хөгжүүлэх сангаас авсан  зээлээ зориулалтын бусаар зарцуулжээ
 
О.Сайнбуянгийн “Азийн говь” компани. Энэ компани ЖДҮ-г хөгжүүлэх сангаас хоёр ч удаа зээл авчээ. Хувьцаа эзэмшигчид нь өнөөх  л О.Сайнбуян,О.Цогтгэрэл нар. Тус компани 2009 оны арван хоёрдугаар сард ЖДҮ-г хөгжүүлэх сангаас  300 сая төгрөгийн зээл авчээ. Мөн 2016 онд О.Сайнбуягийн найзуудын хамт эзэмшдэг “Поликстрал” гэх компаниар ЖДҮ-гийн сангаас хүхрийн хүчлийн  үйлдвэр байгуулах нэрээр 600 сая төгрөгийн зээл авч байжээ. Мөн 2018 онд ЖДҮсангаас 650 сая төгрөгийн зээлийг  дахин  авсан байгаа юм. Зээл авсан даруйдаа буюу 2018 оны зургаа дугаар сарын 11-нд ТОСК-тай 07 тоот гэрээ байгуулан 272 ам метр талбай бүхий таван давхар үйлчилгээний  объектын суурийг худалдан авах гэрээ байгуулжээ. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь ЖДҮ-гээс авсан зээлээ зориулалтын бусаар зарцуулсан гэсэн үг. Тэд ЖДҮ-гээс хэд хэдэн зээл авсан ч ТОСК-оос объект худалдаж авсан нь энэ. 
2012-2015 онд ЖДҮ-гээс зээл авсан О.Сайнбуян “Эрдэнэс Монгол”-ын захирлаар ажиллаж байв. Харин О.Цогтгэрэл Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийн Эдийн засгийн зөвлөхөөр ажиллаж байсан юм. Үүнээс үзвэл  төрийн алба хашиж байсан эрхмүүд давуу байдлаа ашиглан жирийн иргэдэд очих ёстой ЖДҮ-гийн зээлээс дураараа авч байсан нь энэ. Үүнийхээ төлөөсөнд тэд АН-д их хэмжээний хандивыг ч өгдөг байжээ.
Тодруулбал, 2013-2016 оны АН-ын санхүүжилтийн тайланд “ТЭСО”-гийн зүгээс 100 гаруй сая төгрөг хандивлаж байсан баримт бий. Гэхдээ тухайн үед АН  одоогийнх шиг горилогчдоосоо  100 саяыг нэхдэггүй байсан ч ТЭСО-гийнхон өгдөг байсан байгаа юм. Түүгээр ч зогсохгүй Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар “ТЭСО” АН-д их хэмжээний мөнгө өгч байсан гэх мэдээлэл ч байдаг. 
Үүнийхээ төлөөсөнд энэ жилийн  УИХ-ын сонгуульд “ТЭСО”-гоос хоёр ч хүн нэр дэвшихээр  100 саяа тушааснаас нэг нь сугарч, О.Цогтгэрэл  мандатаа аваад байна. МАНАН бүлэглэл,  “Чингис” бонд,  ЖДҮ  гээд төрөөс  хусч болох бүхнийг хуссан  “ТЭСО”-гийн босс ийнхүү улс төр шургалахаар зүтгэж эхэллээ. 
Дээр дурдсан баримтуудаас үзвэл МАНАН бүлэглэлийн бүх булхай, луйварт “ТЭСО”-гийнхон  холбогдсон  байгаа юм. Үүнийхээ хүчинд ч өдгөө Увсад нэр дэвших мандатаар  шагнуулаад байна. Сүүлийн хоёр удаагийн сонгуульд буюу  арваад жилийн турш төрд гарахаар  улайран  зүтгэж ирсэн О.Цогтгэрэл ба “ТЭСО”  корпорацын өдийг хүрсэн түүх энэ. Ямартай ч  тэр төрд гарвал  МАНАН бүлэглэл улам өргөжиж, хүрээгээ тэлээд зогсохгүй төрөөс хэрхэн “хулгай” хийж болох талаар практик ойлголттой нэгэн  төрийн бодлого боловсруулагчдын эгнээнд нэгдэх нь. 
Дэлгэрэнгүй унших

Үзэл бодол

Т.Ууганбаяр: МАН хандивын мэдээллийг ил тод болгож, зөв жишиг тогтоолоо

Огноо:

,

МАН УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд заасны дагуу сонгуулийн зардлын данс нээж, хүчээ нэгтгэх хандивын аяныг эхлүүлээд байгаа билээ. Сонгуулийн зардлаа хуулийн хүрээнд бүрдүүлэх зорилгоор зарласан хандивын аяныг дэмжиж буй МАН-ын гишүүд, дэмжигчид Төрийн банкны 340102000012 тоот дансанд хандив өргөхдөө регистрийн дугаар, нэр, хандивын эх үүсвэрийн талаарх мэдээллээ заавал бичих ёстой. Аль нэг мэдээллийг нь бичээгүй тохиолдолд хандив дээрх данс руу шилжихгүй  аж. Хандивын эх үүсвэр гэдэгт цалин, хүүхдийн мөнгө, хадгаламж гэх мэт ямар эх үүсвэрээс өгч байгаагаа бичих юм байна. Холбогдох хуульд заасны дагуу иргэн таван сая, хуулийн этгээд 20 хүртэлх сая төгрөгийг хандивлах боломжтой.

Хүчээ нэгтгэх хандивын аяны талаарх мэдээллийг Монгол ардын намын пэйж хуудсаар дамжуулан Live-аар  хүргэж байгаа билээ. Энэ сарын 26-ны байдлаар 2300 гаруй иргэн, 40 орчим хуулийн этгээд буюу байгууллага хандив өргөжээ.Аяны талаарх мэдээллийг хүргэх үеэр улс төр судлаач, доктор Т.Ууганбаяртай ярилцсаныг хүргэж байна.

-МАН сонгуулийнхаа зардлыг бүрдүүлэхийн тулд хүчээ нэгтгэх хандивын аяныг эхлүүлсэн. Улс төрийн нам, эвсэл гишүүд, дэмжигчдээсээ хандив авах нь хэр зүй зохистой вэ?

-Сонгуульд оролцож байгаа улс төрийн нам, эвсэл, нэр дэвшигч дэвшүүлж буй  бодлого, мөрийн хөтөлбөрөө сонгогчдод ойлгуулж, таниулахын тулд ямар нэгэн хэлбэрээр сурталчлах, орон нутгийн нэр дэвшигчид тойрогтоо очиж ажиллах гэх зэргээр тодорхой үйл ажиллагаа явуулж, тэр хэрээр зардал гардаг. Тиймээс сонгуульд зарцуулах санхүүжилтийг босгох асуудал бий болдог. Иймд дэлхий нийтийн жишгээр гишүүд, дэмжигчдээсээ хандив авах боломжтой.  Энэ бол хүлээн зөвшөөрөгдсөн зүйл. Дэлхийн зарим улс оронд ямар нэгэн хээл хахуулиас сэргийлэхийн тулд улс төрийн сонгуульд оролцож буй намуудад төрөөс нь санхүүжилт олгодог. Жишээлбэл, Польш улсын хувьд эхлээд нам, эвсэл, нэр дэвшигч нь зардлаа гаргачхаад эргүүлээд түүнийгээ төр засгаасаа авдаг. БНСУ-ын хувьд арай өөр онцлогтой. Зарим тохиолдолд төрөөс сонгуулийн зардлаа авч болдог. Тодруулбал, хөгжлийн бэрхшээлтэй болон эмэгтэй хүнийг нэр дэвшүүлсэн тохиолдолд төрөөс санхүүжилт олгодог. Манай улсын хувьд Улс төрийн намын тухай хуулиар авч үзвэл, ийм боломж, бололцоо бүрдээгүй. Өөрөөр хэлбэл, төрөөс улс төрийн намуудад санхүүжилт олгох зохицуулалт байдаггүй. Тиймээс тухайн нэр дэвшигч, намыг сонговол Монголд өөрчлөлт шинэчлэлт хийж, хөгжил дэвшлийг бий болгоно гэж бодож байвал хандив өргөж, дэмжих нь зүйтэй.

-Улс төрийн намууд гишүүд, дэмжигчдээсээ хандив авч буй тохиолдолд гарч болох ямар нэгэн эрсдэлээс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх ёстой вэ?

-Улс төрийн хээл хахуулийн асуудал гарч ирэх эрсдэлтэй. Үүнээс сэргийлэхийн тулд улс төрийн намууд санхүүжилтийн эх үүсвэрийг ил тод байлгах нөхцөлийг бүрдүүлж, холбогдох хуульд энэ талаар тусгасан байдаг. Жишээ нь, БНСУ-ын хувьд Сонгуулийн ерөнхий хороо нь нам, эвслийн нэр дээр данс үүсгэдэг. Гэхдээ эрсдэлээс урьдчилан сэргийлж, орж, гарч буй мөнгийг ил болгох хууль эрх зүйн орчин бусад улс оронд бий. Харин манай орны хувьд ийм орчин хараахан бүрдээгүй. Ийм тодорхойгүй нөхцөлд улс төрийн ууган хүчин бусад намдаа үлгэр дууриал болж, сонгуулийн хандивын дансыг ил тод нээж, бүх мэдээллийг нь өдөр бүр хүргэж байгаа нь хяналтыг олон нийтийн хэмжээнд аваачиж буй явдал. Мөн данснаас дансанд шилжүүлэх байдлаар хандив авч, санхүүжилтээ бүрдүүлэх нь маш том үлгэр дууриал. Банк бол хараат бус байгууллага тул бүх гүйлгээ нь нарийн хяналтад байдаг. Бусад улс төрийн нам, эвсэл ч гэсэн МАН шиг хандивын дансаа зарлаж, орлогынх нь мэдээллийг олон нийтэд ил тод хүргэвэл Монголын улс төрд зөв жишиг тогтох юм.

-АН сонгуулийн зардлаа бүрдүүлэхийн тулд дэнчин гэдэг байдлаар нэр дэвшигчдээсээ 100 сая ба түүнээс дээштөгрөгийгтатан авсан. Улс төр судлаачийн хувьд энэ тухайд ямар байр суурьтай байгаа вэ?

-Сонгуульд оролцоход тодорхой хэмжээнд санхүүжилт гардаг тул зардлаа бүрдүүлж буй нэг арга байх. Гэхдээ мэдээлэл нь ил тод биш учраас ард түмэн ихээхэн хардаж байгаа. Дэнчин хэлбэрээр хэчнээн хүнээс хэр хэмжээний мөнгө авсан талаараа зөвхөн сонгогч, олон нийтэд мэдээлэхээс гадна намын гишүүддээ энэ талаараа тайлагнах ёстой. Шилэн байснаар ямар нэгэн эрсдэл, хардлага, сэрдлэгээс сэргийлэх бүрэн боломжтой.

-Улс төрийн намууд ямар нэгэн нэршлийн дор их хэмжээний мөнгө татах аль эсвэл хандив зарлаж, гишүүд, дэмжигчдийнхээ сэтгэлийн дэмээр сонгуулийн зардлаа бүрдүүлэх нь ямар үр дагавартай байдаг вэ?

-Олон улсын практик туршлага бий. 1990-ээд оны үеэс дэлхий нийтэд өөрчлөлт гарсан. Тэр үеэс коммунист, авторитар дэглэмтэй боловч капиталист эдийн засагтай байсан Зүүн Европын орнууд ардчилал руу орж,  шилжилт хийсэн. Энэ үеэс эхэлж улс төрийн намуудад төлөвшил явагдаж, холбогдох хуулиудыг нь гаргаж эхэлсэн байдаг. Тиймээс зарим улс оронд олон нийтээс төдийгүй бизнесийн байгууллагаас хандив авахыг хүлээн зөвшөөрдөг байлаа. Гэтэл энэ нь ихээхэн эрсдэл дагуулсан. Жишээ нь, Польш улсад нэгэн бизнесийн байгууллага их хэмжээний хандив өгснөөр эргээд тэр компанийг монополь болоход дэмжсэн хууль эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн тохиолдол бий. Тиймээс Польш улс Улс төрийн намын тухай хуульдаа өөрчлөлт оруулж, бүх төрлийн хандивыг хориглосон түүхтэй. Иймд дэлхийн улс орнууд хандивыг олон нийтийн хяналт дор, дээд хязгаарыг нь тогтоох зарчмыг баримталдаг болсон. Тухайн улс төрийн намд их хэмжээгээр мөнгө өгч буй хүмүүст тодорхой хэмжээний ашиг сонирхол байна л гэсэн үг. Ямар зорилгоор өгч байгаа, тэр мөнгө нь хуульд нийцэж байна уу үгүй юу гэх зэргээр олон асуудал гардаг. Тиймээс улс төрийн намууд бусад улс орны туршлага, жишээнээс сургамж авч, сонгуулийн санхүүжилтээ хуулийн хүрээнд, олон нийтийн хяналт дор бүрдүүлэх нь зүйтэй.

С.Юмсүрэн

Дэлгэрэнгүй унших
сурталчилгаа

Санал болгох