Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн хүн амын тамхины хэрэглээ эрчимтэй өссөөр байгаа. Тэр дундаа эмэгтэйчүүд тамхинд донтох явдал дэлхий нийтэд аюулын харанга дэлдэх боллоо. Тамхины эрүүл мэндэд нөлөөлөх хор хөнөөл энэ тэр гэсэн нийтлэг жишээ дурьдахыг урьтал болгоод юу хийх вэ. Энэ бүхэн нэгэнт улиг болсон хойно хүмүүсийн оюун санаанд нөлөөлнө гэдэг лөөлөө биз. Манай Монголын нийгэмд ч эмэгтэйчүүд тамхийг ихээр хэрэглэдэг боллоо. Зарим байгууллагын үдийн цайны үеэр ажиглалт хийх юм бол эмэгтэйчүүд эгээ л эр хүн шиг таахалзан нойлын өрөөгөөр эргэлдэн, тамхи татангаа “буу халцгаах” нь энгийн үзэгдэл. Харин эрчүүд нь ширээний ард номхон сууж, компьютер тоглоомд толгойгоо мэдүүлэх жишээний. Дэлхийн эрдэмтдийн хамгийн сүүлд тамхичин эмэгтэйчүүдийн дунд хийсэн судалгаагаар бол тамхичин бүлгийнхэн тамхичин бус бүлгийнхэнд амжилт бүтээлээрээ байнга ялагдахаа байг гэхэд их бага хэмжээгээр доогуур явдгийг олж тогтоожээ. Үүнийг дагаад гоо сайхны харьцуулалтаар ч тамхичин бус бүлгийнхэн ямагт давамгайлдаг байна. Энэ судалгаа үнэхээр үнэн юм уу гэдгийг нийгмийн бүх л салбарт ажиллаж буй монгол эмэгтэйчүүдийнхээ дунд харьцуулаад үзье гэсэн саваагүй бодол төрлөө. Ингэхдээ яруу найрагч, сэтгүүлч, жүжигчин, загвар өмсөгч, бизнесмен, жирийн нэг ажилчин, албан хаагч бүсгүйчүүдийнхээ ололт амжилтыг үгүйсгэх гээгүй гэдгийг онцлон тэмдэглэе. 

ИЧИНХОРЛОО ГУАЙД ТАМХИ ХАНЬ БОЛЖ БАЙСАН
“Нүгэл буян”, “Цогт хун тайж” зэрэг дэлгэцийн бүтээлүүдийн гол дүрээр мөнхөрсөн Ичинхорлоо гуай түүхэнд нэрээ дуурсгасан сайхан бүсгүйчүүдийн нэг билээ. Тоо хуар гэх “буруу гар”-ын дүрд гайхамшигтай хувирсан тэрээр амьдрал дээр ч тамхи баагиулсан, донжтой нэгэн явсан гэдэг. Бага зэрэг халамцчихаад эр нөхрийг нь хэлмэгдүүлсэн Х.Чойбалсан тэргүүтэнд агсам тавьж явсан гэх түүний амьдрал бахархал, бардамналаар дүүрэн өнгөрсөн юм.  

ГАНДИ ТАМХИЙГ ҮЗЭН ЯДДАГ...
Сэтгүүлчээс, улс төрч, өдгөө сайдын албан тушаалд хүртлээ дэвшсэн энэ бүсгүй гайхалтай хувийн зохион байгуулалттай нэгэн гэдгийг ойр дотныхон нь батлан хэлдэг. Бас чадварлаг удирдагч, яг үнэн чанартаа хувь хүний менежмент өндөртэй тулдаа төрд дархлагдсан нэгэн билээ. Т.Ганди тамхи татагчдыг эрс эсэргүүцдэг агаад хэн дуртайтай нь харьцуулаад байлтгүй царайлаг нэгэн гэхэд зарим улс төрөөр овоглосон бүсгүйчүүд шиг хормой хотны хов живэнд ч орооцолддоггүй. Гаднах имиж стиль нь ч түүний “төмөр хатагтай” гэсэн нэрний баталгаа болдогтой маргах хүн гарахгүй биз.

САРАНЦАЦРАЛ ЦЭВЭР ОРЧИНД ДУРТАЙ
Өөрийн гэсэн өнгө төрхтэй, этгээд сонин зургийн бүтээлүүд шигээ имижтэй Саранцацрал өнөө цагийн хүүхнүүд хэрхэн соёлжиж, сэтгэж, амьдарч ажиллаж, ялгарч чаддаг болсны тод жишээ болов уу. Түүний дотоод ертөнц нууцлаг, нандин байх тусам зураач бүсгүйг хүмүүс шохоорхдог. Хоолны дэглэм, өдрийн цагийн хуваарь гэж сүржигнэдэггүй ч зураачийн гараас уран бүтээл зовлонгүй цувардаг билээ. Гэхдээ Саранцацрал урландаа бусад шиг цэнхэр утаан дунд сүүмэлзэж суудаггүй. Цэвэр тохилог орчин түүний ололтын үндэс гэж үздэг юм байна.  

АРИУНАА АРХИ, ТАМХИТАЙ ХАВЬТАХГҮЙ ШҮРГЭХГҮЙМ.
Адтай сэргэлэн Т.Ариунааг айлын сайн эзэгтэй, аминчхан хэрсүү уран бүтээлч гэдэг. НҮБ-ын элч дуучин, МУ-ын гавьяат жүжигчин гэсэн эрхэм алдрыг хүртэхэд түүний хөдөлмөр зүтгэл ихээхэн нөлөөлсөн. Рок попынхонд Т.Ариунааг гүйцэх гал цогтой дуучин хэзээ төрөх нь мэдэгдэхгүй байна. 52-р арван жилийн сурагч байхаасаа олны танил болсон тэрээр тамхи, архи зэрэг урлагийн бүсгүйчүүд сийх ч үгүй хэрэглэдэг хоёр хорноос зайдуухан явдаг билээ. Архи, тамхи бүсгүй хүний аливааг хийж бүтээх цагаас хэр зэрэг хумсалдагийг мэдэх тэрээр гэр бүлдээ хамаг анхаарлаа чиглүүлдэг.

ТАМХИ АНГИРМААГИЙН ДОТНО НАЙЗ
Тамхи Ангирмаагийн дотно найз
90-ээд оны шоу ертөнцийн эхлэлээс ая зохиогч Ангирмаа олны танил болсон. Урлагийн ертөнцөд аль хэдийнэ байр сууриа олчихсон ах Долгионых нь нэр хүнд түүнд нэг их сүрхий дэм болоогүй. Ая зохиогч бүсгүй өөрийн авъяас чадвар, зүтгэлээрээ цойлж гарсан гэхэд болно. Ангирмаагийн нэгэн хэвийн аяз гэж адлагдах болсон үеэсээ тэрээр “Киви” хамтлагийн продюсороор ажиллаж эхэлсэн билээ. Тэрээр “Өөр зүйлд анхаарлаа хандуулвал энэ ажил доголдоно” гэж гэр бүл, үр хүүхэдгүй яваагаа зөвтгөдөг. Гэхдээ түүнийг анд нөхөд нь шоудая гээд дуудвал хэзээ ч татгалздаггүй, Ангирмаагийн хамгийн дотно найз нь тамхи билээ. 


УЛС ТӨР СУДЛААЧ ЭРДЭНЭТУУЛ ТАМХИГҮЙГЭЭР ӨӨРИЙГӨӨ ТӨСӨӨЛӨХГҮЙ
90-ээд оны дундуур л улс төр судлаач гэдгээрээ “үеийнхэн” дундаасаа цойлон гарсан түүний нэр хүнд өдгөө нам дарагдсан. Улс төрийн хүрээн дэхь олон үйл явдалд өөрийн гэсэн үнэлэлт дүгнэлтийг өгч, бас ч нэлээд зоригтой дуугарч чаддаг тэрээр тамхийг жинхэнэ нэрдэг эмэгтэй. Эрдэнэтуул энд согтуу явна, тэнд агсан тавилаа гэсэн яриа мэр сэр дуулдах нь түүний хувийн зан чанарын илэрхийлэл болов уу. Бор дарсанд нэлээд дурлах болсон улс төр судлаач бүсгүй сэтгүүлчдэд ярилцлага өгөхдөө хүртэл халмагхан явдаг билээ.

ТОП ОДГЭРЭЛ ТАМХИТАЙ АМРАГЛААГҮЙ
“Эмэгтэй хүн зөвхөн өөртөө л хайртай байх хэрэгтэй. Өөрийгөө хайрлаж чадахгүй хүн өрөөлийг хайрладаггүй” гэж ярих дуртай мөнхийн залуу топ Одгэрэлд тамхи нэг их сонин “эд” биш. Чамин гутал хувцас, үнэтэй үнэртэн, тансаг амттан гээд бурханаас харамгүй заяаж, бусдаар хэлүүлэлтгүй тордож явдаг гоо үзэсгэлэн шигээ гоё сайхан бүгдэд тэр дурладаг. Өрөөл бусдаас хүртсэн алдар хүндээсээ болж өтлөх эрхгүй болчихсон энэ хатагтайн гоо сайхны нууц мэс ажилбар, фитнес=ээс гадна тамхитай амраглаагүйд байж ч мэдэх юм.  

БОЛОРОО ЭГЭЭ Л ТОО ХУАР
Загварын акулуудын нэг “Монгол модель” агентлагийн захирал топ хатагтай Болороо бол хөдөлмөрч, дайчин бүсгүй. Амьдралд хандах хандлага, нийгэмд эзэлж буй байр суурь, хийсэн бүтээснийх нь үр дүн Одгэрэлийнхээс хавьгүй илүү энэ хатагтайг зэгсэн сайн тамхичин гэдэг юм билээ. Гэхдээ л гоо сайхныг магтсан магтаал, дуулиан шуугианаараа бол хэзээ ч Одгэрэлийн өмнө гишгэж чадаагүй бөгөөд чадах ч үгүй нь нэгэнт тодорхой болсон юм. Загварын акулуудын нэг “Монгол модель” агентлагийн захирал топ хатагтай Болороо бол хөдөлмөрч, дайчин бүсгүй. Амьдралд хандах хандлага, нийгэмд эзэлж буй байр суурь, хийсэн бүтээснийх нь үр дүн Одгэрэлийнхээс хавьгүй илүү энэ хатагтайг зэгсэн сайн тамхичин гэдэг юм билээ. Гэхдээ л гоо сайхныг магтсан магтаал, дуулиан шуугианаараа бол хэзээ ч Одгэрэлийн өмнө гишгэж чадаагүй бөгөөд чадах ч үгүй нь нэгэнт тодорхой болсон юм.

ЦОГЗОЛМАА ГУАЙН СЭТГЭЛ ЗҮРХ МӨНХИЙН ЗАЛУУГААРАА
Төрийн соёрхолт, ардын жүжигчин Цогзолмаа гуай хар залуугаасаа эрх танхил дүр төрхтэй, энхрий ялдам нэгэн. Насан туршдаа ард түмний хайр халамжинд бөөцийлөгдсөн энэ эмэгтэй зөв хооллолтыг эрхэмлэж, архи, тамхинаас хол хөндий явсаар ирсэн юм. Өдгөө түүний нас сүүдэртэй гоо үзэсгэлэнг нь харьцуулах юм бол залуу охид ч ичингүйрэх биз. Сүүлийн үед бие нь чилээрхүү байгаа тэрээр хоёрхон жилийн өмнө л хотын төвөөр найз нөхөдтэйгөө сугадчихсан, хууч хөөрөн алхдаг байсан. Ямартаа л хүүхдүүдээ гэрээс гарахыг нь хориглоход “Ээ, энэ амьдрал чинь яасан уйтгартай юм бэ” гэчихсэн хөлөө саван, жаахан хүүхэд шиг аяглахав. Түүний сэтгэл санаа бол мөнхийн залуугаараа билээ.